25 Apr 2009 | Cemiyet
Bundan bir buçuq yıl evelsi fani dünyanı terk etken yazıcı, şair, milliy areketniñ faal iştirakçilerinden biri İdris Asanin özüniñ defterinde yazıp qaldırğan «Ah, bir ömür!» (Ah, ne yazıq!) şiirinde bu satırlar bar:
Ah, bir ömür men keri qaytsa edim,
Onı qaydan alasıñ!
Olmağan şey.
Ayatımnı acımay hor milletimni
Bir duşmannıñ qolundan azat etip,
Doğru ayat yoluna salar edim…
İçine kollektivleştirüv, cenk, sürgünlik, Stalinniñ ölüm lagerlerini, milletniñ Vatanğa qaytuv oğrunda küreş yıllarını sığdırğan aman-aman seksen yıllıq ömür körgen İdris ağanıñ daa yapacaq işi pek çoq edi. Onıñ planlarında «Adalet küreşi saflarında» kitabınıñ dörtünci, beşinci cıltlarını azırlamaq, milletimizniñ parlaq şahısları aqqında ikâye etecek acayip insanlar seriyasını çıqarmaq, şiirler cıyıntığını neşir etmek ve reisligindeki «Azizler» cemiyetiniñ işlerini ileriletmek edi. Bütün añlı ömürini milletniñ Vatanğa qaytuv oğrundaki küreşine bağışlağan yazıcı bir çoq merkeziy kitaphanelerde çalışıp, biñlernen adamlarnen körüşip zengin şahsiy arhiv topladı ve bu qıymetli hazineni bir qaldırmadan Vatanğa ketirdi. Onıñ aqrabası, «Közaydın» resurs merkeziniñ başı Zarema Hayredinova hatırlağanına köre, 20 tonnalı konteyner kitap ve vesiqalarnen rıqma-rıq toldurılıp, ev eşyalarına yer qalmağanda bile o, arhivinden ayırılmağa istemey: «Men bu kâğıtlar sayesinde insan oldım», - dep köz bebegi kibi saqlap kelgen. Bunda oña ömür arqadaşı Lemara apte yaqından yardım etken.
1938 senesi aprel 17 künü bir kereden halqımıznıñ yigirmiden ziyade münevveri qatl etilgen edi. İ. Gasprinskiy adına kitaphane bu aydın sımalarnıñ hatırasına bağışlap, mahsus sergi teşkilâtlandırdı. Repressiya qıyma maşinasından keçken İdris Asaninniñ arhivinden büyük bir qısım İ. Gasprinskiy adına milliy kitaphanemizge aynı şu künde taqdim etilgeninde teren mana bar. İdris ağa qurbanlarımıznıñ er biri aqqında deliller ve resmiy vesiqalarğa esaslanğanı alda ayrıca yazmaq niyetinde edi. Qırım ükümetiniñ birinci yolbaşçısı Veli İbraimov aqqındaki pövesti şu yazılardan birisi oldı. Soñki yıllarda umumhalq küreşi iştirakçileri etrafında peyda olğan çeşit uydurmalarnı faş etmek içün İdris Asanin kene de vesiqalar ve şahsiy hatırlavlar boyunca aqiqatnı yazmağa belsendi. Ayatta eken şu kitapnıñ üç cıltını çıqarıp, dörtüncisini neşirge azırlap yetiştiralmadı.
Yazıcınıñ qıymetli asabalığını qabul etken kitaphane direktorı Ayder Emirov ve hadimleri büyükten-büyük teşekkür bildirdiler.
Kitaphaneniñ arhiv ve nadir elyazmalar fondlarını zenginleştirgen bu arhivden endi keniş cemaatçılıq da faydalana bile. Kim bilsin, belki rahmetli İdris Asaninniñ arzu-maqsadlarını yaş tedqiqatçılar ömürge keçirirler. Ömüriniñ soñki künlerinde de tüşündigi hor milleti ise bir kün ola aydın yolğa çıqacağına şübe yoqtır.
Zera BEKİROVA
Resimde: Kitaphane direktorı A. Emirov Lemara apteden İ. Asaninniñ arhivini qabul etti
Fikirler →
Fikirleriñizni yazıñız