Yuqarı Qaralez pelvanı

"Qırım"nıñ 21-fevral 2009 s. sanında ürmetli Hayri oca Keldametniñ Qırım küreşçileri aqqında maqaleni oqup, çoq tesirlendim. Çünki rahmetli anam, evelde Qırımda olğan küreşler ve Qırımnıñ pelvanları aqqında da çoq ikâye ve rivayetler ayta edi. Bu pelvanlarnıñ arasında menim qartbabam yuqarıqaralezli Zekerya oğlu Yusuf da bar edi.

Evel-ezelden Qırımnıñ erkekleri çoq sağlam, iradeli ve quvetli ekenler.Vatannıñ efsaneviy toprağı, dağ-suvları, çöl-yerleri - episi tamır halqqa çoqtan-çoq taqat-quvet, sağlıq-selâmetlik, sabır-irade bağışlay edi. Qırımlarnıñ er bir bayramı toy-dügünini küreşnen yekünlemek milliy adet olğan. Haqımız böyle küreşlerni çoqusı küzde, derviza bayramında, tarlalarda işler bitken soñ keçire ekenler. Ğalebe qazanğan küreşçige ekseriy alda 2 yaşlı buğa bağışlay ediler. Bahşış - buğanı çalğan soñ, erkekler birer meşrebe taze buğa qanını içip, özüni daa da ziyade quvetli olğanını seze ekenler. Taze et ve cigerinden kebap qavurıp, milliy bayramnı şeñ keçire ediler. Em bir vaqıt yeñgen ve yeñilgen taraflar biri-birine can ağıttırmay ekenler, tek ra-qiplik merağını köstere ediler. Halqımız o qadar cümert, iradeli, terbiyeli ve şeñ olğan eken.

Cenkten evel Yusuf qartbabam Yuqarı Qaralezniñ köy şurasında sigorta agenti olıp çalışqan eken. Köyniñ eñ ürmetli insanlarından biri edi. Beş qız ve bir oğlunıñ babası olıp, ömür arqadaşı Bektaş qızı Fatime ile (doğma Balıqlava rayonı Aytodor köyünden) pek emeksever bir qoranta olıp, muabbet yaşaylar. Ondan da ğayrı Yusuf qartbabam pek quvetli ve iradeli insan olıp, milliy küreşlerde iştirak ete. Qırımnıñ belli küreşçilerinden biri sayıla eken. O vaqıtlarda Rusiyede bir namlı küreşçi-pelvan yaşay edi. Onıñ adı İvan Poddubnıy eken. O Qırımğa kelgende, çoq küreşler keçirip, Yuqarı Qaralezniñ küreşçileri aqqında da eşitip, aselet bu köyge kele.

O künlerde bütün köy azırlıq körip, musafirni büyük ürmet ile qarşılay ekenler. İvan Poddubnıy köy adamlarınen tanış olıp, qırımlarnı pek begene, dost ola. Ondan soñ çoqqa sozmayıp, küreş yarışını başlaylar. Köyniñ namlı küreşçileri nevbetnen İvan Poddubnıynen bel tutuşıp küreşe ekenler, amma rus pelvanı er birini küreklerine qoyıp yeñe eken.

İvan Poddubnıy qaralezlilerni bayağı ayrette qaldırğan soñ, özüni ğalip sezip başlay. Adalelerni oynatıp, daire içinde yüre ve soray eken - "Daa kim mennen tutuşacaq ola?"

Qaralezlilerden tek bir tutuşmağan küreşçi qalğan edi. Bu menim Yusuf qartbabam.

Köydeşler oña çoq ümüt beslep, dairege onı teklif eteler. Qartbabam Poddubnıy dayın adalelerini oynata-oynata külümsirep dairege çıqa. Biri-biri qarşısında tögerek boyunca yürip, küreşçiler bayağı va-qıt tutuşuvğa azırlana ekenler.Ondan soñ tutuşalar. Poddubnıy bir qaç kere areket etse de, qartbabamnı küreklerine qoyıp olamay. Köydeşler büyük ğurur ve ğayret ile tutuşuvnı seyir etip, qartbabama qoltutqan seslernen yardım eteler, göñlüni kötere ekenler.

Ondan soñ İvan Poddubnıy bir qaç kere daa Qaralez pelvanını yıqacaq olıp tırıştı, lâkin onı öyle de yıqıp olamadı. Yeñip olamağan soñ, bir saatqa yaqın devam etken küreşni Poddubnıy özü toqtatıp, Yusuf qartbabamnıñ qolunı köterip, qaralezli Yusuf ğalip çıqqanını tanıdı.

Köydeşlerniñ quvanç-ğururına sıñırı yoq edi. Ğalebe içün bağışlanğan buğanıñ ayaqlarını baylap, omuzlarına kötere de, özüni daa bir kere aqiqiy Qırım pelvanı olğanını tasdiqlay eken. Soñra dostane müitinde musafirlerni ozğarıp, ğalebeni üç kün, üç gece qayd etken ekenler.

Alla Taalâ tuvğan toprağımıznıñ küçüni, baba-dedelerimizniñ ikmeti, taqat-quveti, sağlıq-selâmetligi, aqıl-fikirlerini yaş nesilge bersin.

Ürmetli üyken nesillerimizge de uzun ömürler, sağlıq, tendürüstlik tileyim. Milletimizde nesiller arasında daima üzülmegen bağ olğanını can-yürekten isteyim.

Emine SEYTVELİ,
oca-teşkilâtçı, Saq rayonı, Veresayevo köyü.


Qırım gazetasından alınğan: http://www.qirim.info/?p=1095