Uryane yırlağanda

Niayet, oy-fikirleri  tek boş safsatalarnen meşğul vazifedar şahıslar doğrudan-doğru vazifelerine keçkenge oşay. Ukraina Prezidentiniñ Fermanı ile bestekâr, yırcı, QMPU ocası Uryane Kenjikayevağa Ukrainada nam qazanğan sanat erbabı unvanı berildi.

Belki başqa iç bir sanatçınıñ icadı, icra etüv üslübi, sesi bu qadar qarama-qarşı fikir, ayret ve aynı zamanda açuv, alğış ve keskin, bazıda edepsiz bir tenqit  qozğamaydır. Kimdir onıñ tekrarlanmaz sesine meftün olıp, medhiyeler serpe, milliy faciamıznı, çeçenlerniñ qayğısını ifade etken yırları üstünde  közyaş töke, kimdir ise aynı şularnı begenmey.  Zaten, Yaradannıñ büyük nimeti - doğma istidat saipleriniñ yollarında aslı da güller bitmey, aksine tikenler ziyade­ce ola. Lâkin o, böyle ufaq-tüfek şeylerge qulaq asmay, er keske sevgi ile cevaplanmağa tırışa. Çünki sevginiñ yaratıcı, yeñici qudretine inana. Özü çalışqan universitette o, kimseni ayırmay, universitet qaravulından başlap ta rektorına barğance - er kesni birday seve-saya.
 
Onıñ Allağa, sevimli anası Zuleyhağa, qardaşı Zerağa, oğulları, Qırımı, babasınıñ yurtu olğan Sudağına, milletine sıñırsız sevgisinen yoğurılğan er bir yırı sanatımızda vaqia ola. O, halq yırlarını da,  maqamını, sözlerini qalbinden keçirip, özü yazğan zemaneviy estrada türkülerini de bir ustalıqnen icra ete. O ya da bu tedbirlerni yaraştırmağa kelgende taqdim ettiklerinde adınıñ yanına çeşit devlet unvanlarını qoşmağa tırışqanlarına o, daima şaqanen cevap bere turğan. Devlet unvanınıñ olmağanına tarsıqmay, çünki mühlislerniñ sevgisini iç bir eñ nufuzlı mukâfatnen qazanılmaycağını  bile.

Rus tilli neşirler onıñ aqqında yazar ekenler, de meşur fransız yırcısı Edit Piafnen, de bugünimizde belli Tamara Gverdtsitelinen teñeştirmege seveler, olarğa taqlit ete, demek isteylermi, bilmem. Lâkin o, özgün qırımtatar yır­cısı. Ebet, çoq tillerde yırlay, amma aqiqiy mücizeni tek  ana tilinde yaratqan eserlerinde köre, olarnıñ vesilesi ile içki duy­ğularını ifade ete.

Rametli babası Seydali ve anası Zuleyha sürgünlikte yaşağan Ural dağlarındaki orman içinde sabıq kilse içinde yerleşken loqsahanede dünyağa kelgen quvurçıq saçlı bu qızçıqnıñ mıtlaqa yırcı olaca­ğını  ebanaylar onıñ başqa sabiylerniñkinden farq etken gür sesinden añlağanlar. Bir aylıq ekende ailesi halqımız toplu yaşağan Özbekistanğa köçip kele.  Onıñ birinci yüksekligi on üç yaşında ekende Ferğanada ötkerilgen "Genç sesler" yarışındaki ğalebe oldı. Ğalebeniñ mukâfatı tek tüşlerge kire bilir - Qırımğa, "Artek" lagerine yollanma! Deñiz onı sıcaq qarşıladı, o, da asretli közlerini deñizden saatlarnen üzmey tikilip oturdı.  Sağındım seni, deñiz! Ah sen ne qadar dülbersiñ! Bu ösmürde bu qadar asretlik qaydan kelgen? Damarlarında ecdatlarınıñ aqqan asretli qanı ögündeki deñiz kibi  dalğalana, bala yüregini çapalandırmaqta edi. Bu teessuratı soñunda "Vatanım" yırında öz aksini taptı.

Yıllar keçip o, sürgünlik aqqında ağlağan "Söyle anam, söyle babam"  derdini videoğa tek qalbine yaqın Sudaqnıñ yalısında yazdıracaq ola ve syomka içün yalıda keyf çatıp yatqan çıplaq kelmeşeklerden beş-on metr boş yer tapqanca esi ketip, daa bir kere sürgünlikni, horluq ve iztiraplarnı çekti.

Onıñ Qara deñizge sevgisiniñ terenligini tek rametli Yunus Qandım añlay bildi. Şair ve yırcı bir-birini bir kereden añladı ve eñ acayip yırlarını beraber yarattılar. Yunusnıñ sözlerine bestelegen "Bekle" yırını o, Moskvadaki studiyalarnıñ birinde yazdırdı ve bu güzel türkünen maqtanmağa, sevinçinen paylaşmağa aşıqtı. Amma endi pek keç edi, şair ahiretke qavuşqanına üç kün ol­ğan edi. Onıñ adını o, daima büyük itiramnen aña, sözlerine yazılğan "Çal, kemane"ni yırlap, ruhunı şad ete.

Şahsen menim bu yırcını keşf etmeme de Yunus sebepçi olğan edi. Bundan yigirmi yıl evelsi künlerniñ birinde Yunus redaktsiyağa magnitofon ketirip, kassetanı qoydı. Kassetada vira Sabriye Erecepova (biz bunda bir saniye bile şeklenmedik) özüniñ meşur yırlarından biri "Berber dükânı"nı yırlay. Biz, "bilmirler", şu cümleden men de, halqımıznıñ tanılğan bülbüliniñ sesini maqtavda ep ozışamız. Yunus dayanamadı: "Ne, siz "Yamaha" çalğanınıñ farqına barmaysızmı yoqsa, bu Sabriye degil - bu Uryane Kenjikayeva!". Şu-şu oldı men Uryanege ayretimni, sevgimni ifade etmekten bezmeyim. Konservatoriya malümatına malik professional fortepianocı, bestekâr, yırcı ve eñ müimi eki yigitni doğurıp östürgen ana, qıymetli anasına er saniyede sevgisini bildirmekten usanmağan evlât, kimseden saqınmağan, kimsege yaltaqlanma­ğan deliqanlı ve aynı va­qıtta narın, tam manada dülber qadın.

Kim ne dese - desin, amma Alla oña istidat bergende qoşqollap bergen. Bu, zengin babanıñ qalın cebinen, semiz qursaqlarnıñ taldasınen satın alınmay. Uryane kibilerine qoltutmaq kerekmiz, istidattan eser bile olmağanlar ise töpege evelki cümlemde qayd ettigim vastalar esabına  tırmaşırlar.

Bugün - baarge bir kün qalğanda men kene Uryaneni diñleyim. Onıñ sesi qalbimniñ tellerini teprete, baarniñ nazik avasını bağışlay. Yırla, Uryane, yırla!

Zera BEKİROVA


Yañı Dünya gazetasından alınğan: http://www.yanidunya.org/?p=1524