17 ON YEDİNCİ DERS

· Soñki çañ

 

Mına 2006–2007 oquv yılı da soñuna yetti. Yıl boyu tırışıp ve ğayret etip oquğan talebeler özüniñ bilgi seviyesini bayağı arttırıp, bir basamaq daa yüksekke köterildi.

Mayısnıñ 25-inde Qırımnıñ episi mekteplerinde, er yıl olğanı kibi, tantanalı sürette ve bayram sıfatında soñki çañ qaqılacaq – bu bir anane oldı. Başlanğıç sınıflar yazlıq tatilge çıqıp, üç ay devamında çeşit yerlerde raatlanacaq ya da ana-babalarınıñ yardımcıları olacaq. Yuqarı sınıf talebelerini ise imtianlar bekley. Raatlıq olarğa imtianlardan soñ kelecek.

14 milliy mektebimizde de bu ananenen bağlı merasimler keçirile. Milletimizniñ vatanperver ve milletperver nesli bu mekteplerde asrala. Mında oquğan evlâtlarımıznıñ fenler boyunca bilgisi başqa (rus tilinde oqutılğan) mekteplerde berilgen bilgiden eksik degil, belki de ziyadedir. Lâkin, sayğılı vatandaşlar, olarğa milliy çizgiler tek milliy mekteplerde aşlana. Oqutuv başqa tilde alınıp barılğan mekteplerde balalarğa başqa halqnıñ, başqa milletniñ çizgileri (bizim milletniñ çizgilerine oşamağan çizgiler) aşlana.

Baqıñız, balalarımıznıñ 82 % rus mekteplerinde oquy ve terbiye ala. Köresiñizmi, canım vatandaşlarım – 82 %? Böyle ketse, biz öz mekteplerimizni açırtmayıp, qol qaçlap ya da yuqusırap otursaq, biz yaş neslimizni coyarmız, özümiz de halq olaraq ğayıp olurmız.

Biz kimseden eksik degikmiz: dülber ve aqıllı bir milletmiz. Başqa milletlernen qarışıp ketsek, Allanıñ ögünde günakâr olurmız. Çoq türlü müsibetliklerniñ tübünden çıqqan halqımız, milliy mektepler açırmaq işini de, inşalla, muvafaqiyetnen becerir.

Onıñ içün, fırsat daa elimizde ekeç, davranmaq kerekmiz, geceleri raat-raat yuqlamayıp, neler yapmaq kerek olğanını tüşünip, ameliy işler yapmaq kerekmiz. Çetten seyir etip turmayıp, epimiz qolumızdan kelgenini yapıp, mekteplerimizniñ sayısını yıl-yıldan arttırmaq kerekmiz. Unutmañız, cenkten evel Qırımda 800-den ziyade mektebimiz bar edi.

Şu sayığa yaqınlamaq içün bizge çoq tırışmaq, çoq çapqalamaq ve daa çoq davalaşmaq kerek olacaq. Bu ise qolay iş degil, buña aqaylıq, buña cesürlik kerek.

Milliy mekteplerni özümizden başqa bizge açıp berecek yoq, aksine “dostlarımız” qırq dereden suv ketirip, bizim başımıznı küte, assimilâtsiya yoluna tarta.

Saqt olayıq! Balalarımıznıñ taqdirini, halqımıznıñ taqdirini, vatanımıznıñ iaqdirini özümiz çezmek kerekmiz.

Milliy mekteplerimizniñ sayısını özümiz tırışıp arttırmaq kerekmiz.

Bu muqaddes işte Alla qolay ketirsin!

 

MİLLİY MEKTEPLERİMİZGE BAĞIŞLANA!

 

YAŞASIN HALQIMIZNIÑ KELECEK NESLİNİ ASRAĞAN MİLLİY MEKTEPLERİMİZ!

YAŞASIN MİLLİY MEKTEPLERNİ VE SINIFLARNI BÜYÜK ZORLUQNEN AÇTIRĞAN ANA VE BABALAR!

YAŞASIN TALEBELERİMİZGE EM BİLGİ BERGEN EM DE MİLLİY ÇİZGİLER AŞLAĞAN ÜRMETLİ OCALARIMIZ, MİLLİY MEKTEPLERİMİZDE ÇALIŞQAN İNSANLARIMIZ!

BİÑ YAŞASIN CESÜR HALQIMIZ!

 

Sayğılı ocalar!

Aşağıda berilgen terminler az da olsa sizlerge yardımcı material olur. Alicenap işinñizde Alla yardımcıñız olsun!

 

 

· Devlet tilini ana tili esasında ögreneyik

 

У мене до Вас прохання

Sizge (bir) ricam bar

Прошу Вас

(Canım) rica etem

Допоможiть менi 

Maña yardım et(se)iñiz

Допоможiть, якщо не важко 

Zamet olmasa, yardım etseñiz

Зачекай(те) трохи

Biraz bekle(ñiz)

Вiзьми(iть)

Al(ıñız)

Дай(те)

Ber(iñiz)

Поклич(те), будь ласка

Çağır(sa)(ñız), canım.

Чи можна зателефонувати?

Telefon etmek mümkünmi?

 

 

· Atalar sözleri

 

Başı başqanıñ aqlı başqa. – Каждая голова мыслит по-своему.

Aytılğan söz – atılğan oq kibi, artqa qaytmay. – Высказанное слово словно выстреленная пуля, назад не возвращается (эквивалент: Слово что воробей, вылетит – не поймаешь)

Ölüge ağlamaz, tirige külmez. – Не заплачет по умершему и не улыбнётся живому.

Yalancınıñ evi yanğan da inanmağanlar. – У лгуна сгорел дом и никто в это не поверил.

Başta aqıl olmasa, eki ayaqqa zor berir. – Дурная голова ногам покоя не даёт.

Uzaqtan davulnıñ sesi hoş kelir. – Издалека и звук барабана кажется приятным.

Çoq bilgen, çoq yañılır (yañlışır). – Кто много знает, тот много и ошибается.

Baqma, kim ayta, diñle, ne ayta. – Неважно кто говорит, важно то, что он говорит.

Çoq yaşağan çoq bilmez, çoq yürgen çoq bilir. – Не тот знает, кто долго живёт, а тот, кто много исходил.

Qalem qılıçtan keskindir. – Пишущее перо острее кинжала.

 

 

· Frazeologizmler

 

üstün çıqmaq – брать верх (в борьбе, споре и т.п.)

yürekten almaq – брать за душу, трогать (вызывать умиление)

üstüne almaq – брать на себя (ответственность, вину и т.п.)

örnek almaqбрать пример (с кого-л.)

sözini keri almaq – брать свои слова обратно

söz almaq – брать слово (для выступления)

özüni tutmaq – брать (взять) себя в руки (добиться самообладания)

 

 

· Mektepte qullanılğan terminler

 

азбука, алфавитelifbe

аккуратное письмо – mismil yazı

аккуратныйmismil

арифметическое действиеarifmetik amel

аттестат зрелостиkemalatlıq attestatı

аттестоватьattestatsiya yapmaq

беглое чтениеserbest oquv

беседоватьsubet etmek

библиотекарьkitaphaneci

биографияtercimeial

большая переменаbüyük teneffüs

быстрый tez

вежливые выраженияnezaketli ibareler

вежливые словаnezaketli sözler

внекласное чтениеsınıftan tış oquv

внимательно читатьdiqqatnen oqumaq

волнистая линияdalğalı sızıq

выразительное чтениеifadeli oquv

выучить наизустьezberlemek

глубокие знанияteren bilgi

детское творчествоbala(lar) icadı

дисциплина – 1. nizam, intizam (порядок); 2. fen, predmet (наука)

дневниеkündelik defter

задаткиqabiliyet alâmetleri

занятиеmeşğuliyet

изобразительное искусствоtasviriy sanat

изображение resim (рисунок), tasvir (описание)

изображатьtasvir etmek

интерес к учёбеoquvğa meraq

интересная книга meraqlı kitap

интересоватьсяmeraqlanmaq

какое сегодня число?bugün (aynıñ) qaçı?

какой сегодня день недели?bugün (aftanıñ) ne künü?

календарь знаменательных датmüim tarihlar taqvimi

круок художественной самодеятельностиbediiy aveskârlar tögeregi

медлительныйağırmaq

мелки цветныеrenkli borçıqlar

мировоззрение школьникаmektepliniñ dünyabaqışı

неграмотныйoqumağan, cail

образованныйoqumış, savatlı

обсуждатьmuzakere etmek

обсуждениеmuzakere

одарённостьistidatlılıq

одарённыйistidatlı

остроумный ученикzarif talebe

отличник учёбыoquv alâcısı

педагогическое мастерствоpedagogik ustalıq

поведениеareket tarzı (ya da özüni tuta bilüv)

подробный рассказtafsilâtlı ikâye

понятливыйzekiy, er şeyni tez añlağan (bala)

последний звонокsoñki çañ

похвальная грамота – şeref yarlığı

правила приличияnezaket qaideleri

правила поведенияareket tarzı qaideleri

правилоqaide

прилежание – çalışqırlıq

примерное поведениеibretli areket tarzı

развитый ребёнок aqıl-baliğ bala

рисоватьresim yapmaq

связная речьbağlamalı nutuq

способный ребёнокistidatlı (ya da qabiliyetli) bala

симпатичный şırnıqlı

скромность – alçaq göñüllilik

совершеннолетний – çağına yetken

совершить проступокqabaat işlemek

сознательные действияañlı areketler

сознательная дисциплинаañlı intizam

сообразительныйzekâvetli

спокойныйyuvaş

способностиqabiliyetler

способныйqabiliyetli

справедливостьadalet

справедливыйadaletli

старание – ğayret

старательный – ğaret etken, ğayretli

табель ученическийtalebe tabeli

талантливыйistidatlı

тихийsakin

уважение старшихbüyüklerni ürmet etüv

уверенностьeminlik

чертить чертёжsızma sızmaq