Edebiy tilimiz

[Alessandro]

Zemaneviy edebiy tilde bazı bir mantıqsızlıqlar rastkele. Şimdi aqlıma kelgenlerden:
- bermek, bergi, lâkin alış-veriş

Mantıqsız olsa da tabbiy, alelem, çünki laqırdı etkende er kes alış-veriş dep ayta (alış-beriş degil de).

Çöllülerde de şaymı? Hucur şey...

...şol sozlerın, sonurların bo edebiy tılınde yoq ettıler...

Yoq ettiler degil de, kirsetmediler.
Menimce, umummilliy edebiy til bütün şivelerniñ söz baylığını qullanmalı. Yani edebiy standartnıñ savtiy (fonetik) ve sarfiy (grammatik) qaidelerini deñişmeyip oña şivelerde qullanılğan sözlerni kirsetmek kerek. cer, gitmek kibi bir sözniñ savtiy variantları degil de, tamamen edebiyat tilinde olmağan sözler. Meselâ aruv, cılamaq, may, bıraqmaq, kedi kibi sözler edebiy tilden tış qala. Menimce bu doğru degil.

PS
Amma ne ise ayrı çöl sözleri ve sarfiy (grammatik) hususiyetleri edebiy tilde endi bar. Meselâ Tatlar keterik, baqarıq deyler, edebiy tilde ise çölde kibi ketermiz, baqarmız dep aytıla. Gazetalarda keçirmek yerine sıq-sıq ötkermek dep yazalar. -day yalğaması da edebiy tilge kireyata. Aslında şu keleyata, bereyata da çöldendir. Tatlar kelip tura, berip tura deyler.

[Nazim]

— Манъа кетмек керек! — деди къыз.

Bu forma bar eken tilimizde? Rus tilinden tercume kibi kele mana.

[AlperenKIRIM]

Men özım qırımtatar mejlisinge qarayman. Çünki bız uruv, kabile tuvulmız , bız bır milletmız , devletli milletlerde millet içün lap aytuv haqqı evela mejliste bola. Bo biznın qadimıy adetmiz. Calnız biznın tuvul, er devletli milletnın.

Edebiy til köterilip olmagan son şive men qateceksiz? Oyalıq ke devlet boldık, halkara dialoglarnı taşlanız Qırımda çöllü men yalıboylı qatıy til men qatıy anlaşıp olacak. Qaysı devletlerni bilesiz mejlislerde şiveler bolsın?

Men özım mejlis ne aytsa onı qabul etemen.

[AlperenKIRIM]

Alperen_KİRİM, Ya qırımtatar tili Meclisten bavlı mı? 
    Ebette esım anlay, devlet bolmağanğaçe bek qıyın şivelerni saqlap qaldırmağa.  Aman mankurtday yaşamaq iygi tugül.

Devlet degenın bır tili bola. Bo til men mejliste aytalar , bo til men kitaplar yazalar , halqara dialogları bo til men bola , devlet tilni edebiy til men bola. devlet içün mejlis kerek bo mejliste bır devlet tilni edebiy til aytıluv kerek. Ya bo tilni kimler ve qatıy saylap bolalar?

mejlis men bavlı ebet , qarayınız başqa devletlere , Türkiyege qarayınız caş devlet. devletnın tilni kim saylağan , kim arap afrlernı taşlattırğan , kim latin arflernı salğan, ya nege osmanlıca tuul da türkçe bolğan? Bolay denişiklıkler kim yasap bolabılır? Qaranız epsi 'Türkiye mejlis kararları' men bolğan ve bola.

[Alessandro]

Bu pıtaq mevzudan tış olğan beyanatlardan temizlendi.

[batugeray]

Saygılı Alperen KIRIM,

O aytkanınız Edebi til maga köre, kucur bır Tat tilinden başka bır şiy tuvul;
O aytkanınız Qırımtatar mejliside Patronlarının emırlerını saylaybersın, maga ne eken ya? Menım Edebi tılım de tuvgan tılımde, Tatarcadır; işinizge kelsede, kelmesede, Bo bulay.

Men özüm “qırımtatar” mejlisine karamayman; o ne aytsa onnı da kayıtsız şartsız kabul etmiymen; kayerge aydasalarda koyday o cerge ketmiymen. Neşın karamaysın? neşın uysal koyday başınnı iymiysın? dep sorasan:

Men özüm  Kırım Tatarıman, bunday bolup menım bır aklımman bırge pıkrım bar. Senın o aytkanın “qırımtatar” degen uyduruk atı da, mejliside, eş süymiymen. Olarga özüm atım, özüm mejlisim, özüm Edebi tılım dep karamayman; çünkü o Mejlıs bagımsız bır Tatar mejlisi tuvul. Bulay bolganga, algan kararlarıda, Kırım Tatar kalkının Milli iradesını köstermez.

TUVĞAN TİL

Seni men Qırımda, Qazanda taptım,
Cüregim qaynağan, taşqanda taptım...

Cat elde muğayıp, açınıp cürgende,
Ümütim, hayalım şay tüşip cürgende,

Moynuña sarıldım, dertimni aytıp,
Bir güzel sözüñmen özüme qaytıp...

Cırlarıñ bolmasa, maneñ bolmasa,
“Curt” degen sözüñmen cürek tolmasa,

Ah, nasıl cürermen ğurbet yaqlarda,
Tanışsız, bilişsiz yat soqaqlarda?..

Bilmiymen – Türükmi, Tatarmı adıñ,
Bek yaman tatlısıñ, Tañrıdan tadıñ.

Türük de, Tatar da seniñ sözleriñ,
Ekisi eki çift muñlu közleriñ...

Viyana ögünde, Qazaq içinde
Barabar cırladıq İndlerde, Çinde...

Añlasın bir seni, duşman da süyer,
Bir canıq sözüñmen cüregi iyer...

İstiymen özüñni er yaqta körmek,
Er yerde inciñden destanlar örmek...

Quşlarğa, qaşqırğa üyretsem seni,
Sen bolsañ öksüzniñ köñülden süygeni...

Camige, mihrapqa, sarayğa kirseñ,
Deñizler, çöllerniñ çetine erseñ...

Seniñmen duşmanğa yarlıqlar yazsam,
Qaruvlı sözüñmen köñlüni qazsam...

Qabrimde melekler sorğu sorasa,
Azrail tilimni biñ kere torasa, –

“Öz tuvğan tilimde ayt mağa!” dermen,
Öz tuvğan tilimde cırlap ölermen...

Köñlümni qayğılar kemirip turğanda,
Halqımnı tınışsız yıldızı urğanda,

Tuvğan til, – başqası aqlıma kelmiy,
Bir büyük sırımsıñ, duşmanlar bilmiy...

Bekir Çobanzade
Budapeşt,
1918 s. iyün 1