Qırımtatarlarnın milliy ğayesi barmı?

[RiverRat]

Şevket QAYBULLA

Qırımtatarlarnıñ milliy ğayesi barmı? Onıñ kerçekleşmesini nasıl köresiñiz? Bizim milliy ğayemiz barmı? Ebet, bar!
Milliy ğaye – bu millet ögünde turğan esas problemasınıñ akis olunuv şeklidir. Millet vekilleri problemanı problema olaraq nasıl seviyede añlağan olsa, mesele o seviyede de akis oluna. O, keçmiş ve kelecekni qaplağan problemadır. Qırımtatarlar içün bu devletçilik ğayesidir. 200 yıldan ziyade hiyanet Rusiye (tarafdarlarını aldatıp, Qırımnıñ mustaqilligi aqqında añlaşmanı bozğan) tarafından Qırımnı işğal etüv zamanından berli qırımtatarlarnıñ ögünde öz devletçiligini tiklemek probleması turmaqta. Devletçilik ğayesini amelge keçirüvniñ tarihı Rusiye ve Sovet imperiyalarında yer alğan müim vaqialarınen bağlıdır.
İlk devri XIX asırnıñ birinci yarısından başlap, 1854 -1855 seneleri, qırımtatarlarnıñ kütleviy icretine yol bergen, Qırım cenkine qadar devrini qaplap ala.
Ekinci devirge ise İsmail Gasprinskiyniñ faaliyeti, qırımtatarlarnıñ Rusiyede inqilâp ve liberal areketlerinde iştirakleri, 1917 s. devletçiligini qurmaq ıntıluvı (Qurultay), bolşevik devrimi, Qırım MSSCniñ teşkil olunması, Ekinci Cian cenki ve qırımtatar halqınıñ sürgünligini kire.
Devletçilik ğayesini amelge keçirüvniñ üçünci devri XX asır ellinci yıllarnıñ ekinci yarısından Vatanğa qaytuv oğrunda Milliy areketniñ şekillenmesinen başlay. Bu devirge qırımtatarlarnıñ sürgün etilgen yerlerden kütleviy şekilde Qırımğa qaytmaları, II Qurultaynıñ teşkil olunması ve suverenitet aqqı içün deklaratsiyanı qabul etüvi kire. QMSSCniñ meydanğa kelüvinen, SSCBniñ dağılması, Qırım Cumhuriyetniñ ilân etilmesi (Yuriy Meşkov) ve onıñ Qırım Muhtar Cumhuriyetine çevirilmesi ile bite.
Dörtünci devir 1994 senesi Qırımtatarlarnıñ QMC Yuqarı Şurasına saylavlarında iştirakleri, cumhuriyetimizniñ akimiyet strukruralına halqımıznıñ vekilleri kirilmesinen başlana. Ondan da ğayrı, bu vaqıt Qurultay ve Meclisniñ Ukraina prezidentiniñ tarafından qabul olunmasınen belgilene.
Şimdi ise biz öyle bir devirge kirdik ki, ögümizde milletimizniñ inkişaf yolunı saylav meselesi turmaqta. Medeniy muhtarlığını qazanmaq havflı imkânı ve ‘bazar’ psihologiyasınıñ ilerlevi eñ yaqındır.
Biz devletçiligimizni talap etemiz. Çeşit tarzda talap etemiz: muracaat, petitsiya, miting, toplaşuvlarnıñ rezolütsiyaları, reabilitatsıya boyunca çeşit qanun leyhaları, kontseptsıyalarnı tertip etilmesi ve dig. ile.
Bular episi kerek şeyler. Amma devletçiligimizni qurmaq ğayeni amelge keçirüvniñ nevbetteki adımlarını belgilemek içün yeterli degildir.
Milletni ömür teminlev sistemasında devletçiliginiñ olmaması, devletçilikniñ mevcut olğan öz temelinde inkişafında ihtiyacı peyda ola. O böyle etip qaytarıla:
•   milliy añlığınıñ yüksek seviyesi ile (umummilliy organlarınıñ zarurlığını añlaması);
•   millet etrafında umumiy vaziyetiniñ deñişüvine binaen öz-özüni teşkilâtnandıruvnıñ yüksek seviyesi ile (Qurultay, Meclis, siyasiy firqalar, cemaat teşkilâtları).
Milliy areketimiz inkişafınıñ eñ yañı devrinde, öz problemamıznı çezmekni devletten soramaq imkânı olmağanından dolayı, biz devletnen bağlı olmağan ömür teminlev sistemalarını teşkil etilmesini devam etmek kerekmiz. Olarnıñ arasında, meselâ, er aylıq göñülli para esasında iş körgen maliye strukturası ola bilir. Böyle tarzda başqalardan yardım beklep oturmaz edik. Ondan da ğayrı, öz milliy bücetimizni ve halqara, Ukraina qanunları ve halq adetleri (diniy adetlerinen qarıştırmamalı) esasında meydanğa ketirilgen cemaat makeme strukturasını teşkil etmege imkân açılır.
Cemaat makemesi barlıqnıñ milliy felsefesinde esaslanğan bir qaç printsip temelinde qurulmalı. Bu mehanizm birden degil de, yavaştan, milliy añınıñ ösmesi ve böyle ğayelerni milletniñ büyük qısmı tarafından qabul olunmasına azırlığına köre areket etmelidir. Pek saqt olmaq kerek, qopqanen beraber yipi da ketmesiñ.
Acele sürette amelge keçirilmesi kerek umummilliy tedbirlerden biri – ad ve soyadlarımıznı çoq asırlıq adetelrine binaen yazılması ve qullanılmasıdır. Soyadlarımıznıñ ruslaştırılmasından vazgeçmek, ad ve soyadlarımıznıñ doğru yazuv qaidelerini belgilemek kibi işler – milliy birlik ve añınıñ ösmesinde müim bir adım olur.
Menimce, bular devletçilik ğayesini amelge keçirüvniñ tek bir qaç usulıdır.
Bizim olğan şeyimizni bizge bermeseler (devletçilikni közde tutam), biz onı, olğan maneviy ve maddiy imkânlarımızğa köre özümiz qurmalımız. Ve bunıñ ile ukrain ve halqara siyasetiniñ subyekti ola başlaycaqmız. Bu ise devletçiligimizge saip ola bilecegimizge ve irademizge işaret eter.

http://fikirdebirlik.org/yazi.asp?yazi=201003003

[batugeray]

MÜSTAKİL DEVLET KADİY BOLIR

 

Men Atımıznı, Tılımıznı, Töremıznı de, Kitaptan – mitaptan yaut filimden üyrenmedım; oların alayı, Urıs – Çin şokraklı bolganı köz aldında. Köbüsü ötürük – uyduruk şiyler. Men Atımıznı, Tılımıznı, Töremıznı Atadan üyrenıp, oların cazganı künlüklerden; bunday bolıp, eskı Tatarşa cazuvlardan üyrendım. Tatarlıkka kelgende, E Tatar atı bolmasa, boga en köp kım kuvanır? Mence, evelı Urıslarman Çinliler kuvanır. Orta Asyadakı Tuvganlarımız Kominizmden taa canı şıktılar, Köbüsü Urısşa lap aytalar. Oların resmi Tarihi de Moskovadan cazılıp, ciberilip balalarga okutıla. taşlayık Kazakıstannı – Kırgızistannı, bo kun Demokrakik bolgan Ukraynada, Kırımda bıle, Caşların başın aylandırıp, “Tatar tuvılsınız” dep üyreteler. E Orta Asyadakı Tuvganlarımıznın Devletlerının kaysı bırevı tam bagımsız? (müstakil)? Müstakil bolgan bır Devletın Müstakillik saylavı, Moskof Parlamentosundan şıkmaz. Resmi tılıde, özın tılı bolır, Urısşa bolmaz. Sınır cigide, Moskof Parlementosunda sızgışman kââtke cızılmaz! Süngümen cerge cızılır! Bolarnı tüşünesınmı? menı annaysınmı eken?

Kelelım maga, men kokregım tüyüp bo künde, Tatarman dep aytaman; lakin Türüklerde, menım Tuvganlarım, Kardaşlarım dep aytaman. Bırlık degenıñ şiy de, Asimilasyonman bolmaz, kardaşlıkman bolır.

Din konusuna kelgende, Ayta – ayta tılım tüklendı, “kım kaysı Dinge inanmak tılese oga inanır. Bo Tañrımızın en bırıncı emrıdır”
Bırde, men er vakıt, Kurandan misal ketıremen. E Kuranda, en bırıncı İlmi Kitaptır mence, annaganga tabii. E bız Atadan mına şulay sesledık:

“Balam Tatarlıqnı coytma, Quday bilir sen eş qorqma.
Alem qayda ketse ketsin, Sen Qurandan eş aylanma.”

Bırde maga, “Bo konularnı nege Tartışma cıyınına akeldıñ?” dep kızalar, e kımnıñ küşüne kete eken, bılay konularnı tartışmak? Elbet tartışacakmız; tartışa – tartışa tuvrı tabılır.



21. Nisan. 2010

Cazgan: Cihangir BORAN
ANKARA – Polatlı – Saqarya (Tırnaqsız) köyü.

 

Mına sızge bırde Tatarca cazganım bır cırnı salayım.

QIRIMĞA İş KETTİÑMİ BATUGERAY AQA?

Balam sorma bılay soru, cüregime qada oqu.
Men er vaqıt muñlanaman, Qırım qaydiy? Dep oylayman.
Cavlar kirgen Vatanıma, aram şaşqan er yaqına.
Em Kerişte, em şoñğarda, kâpir tolğan toprağıma.
Men de mında oturaman, bo da keşer dep oylayman.
Cavlar meni qorqızmay da, birde qaayın qalleşler bar;
Olar Tatarlıqqa tüşpan, öz teregin özi satqan.
Balam Tatarlıqnı coytma, Quday bilir sen eş qorqma.
Alem qayda ketse ketsin, Sen Qurandan eş aylanma.
Tüşpanlar da, qaayınlarda, özi tüşer tuzağına.

Tatarman de! Tiliñ Süyip, gür davuşman, kökrek tüyip.
Sen Tatarman dep aytqan soñ, zulüm sağa toyday kelir.
Sen Tatarman dep aytqan da, qaayınlarda, qoyday kelir.
Qorqma cavdan Quday bilir, olar sağa cengil kelir.
Er daim Tatarman dep ayt; cavnıñ cüregin qaltırat.
Kâpirlerge cav bolğan, Cengiz birge Batu Qan;
Giray Qanlar Batırlar, olar bolardan tuvğan.
Bar Tatar tek bek bolsa, bo kün yaşağan bolsa;
Sendiy öz tiliñ süyip, şıñlar cırlağan bolsa;
Ketecekmiz Qırımğa, Quday tilegen bolsa.

cazğan: Cihangir BORAN
Tarihı: 26. 09. 2009
ANKARA – Polatlı – Saqarya (Tırnaqsız) köyü.

http://www.tatarsiirleri.com/index.php?option=com_content&view=article&id=86&Itemid=99

[achex]

Bir milli g`ayamiz bar - MUSTAQILLIQ