Şivelerimizniñ kelecegi

[batugeray]

Bo konuda, özgür ve demokratik bır şekilde fikir beyan etmek üşün ast betteki linkteki Pıtakka cazuvlarımı avuşturmak zorunda kaldım.

http://medeniye.org/forum/index.php/topic,291.msg1677.html#new

[Alessandro]

Efendim, men bugünki Qırımdaki vaziyetni añlatayım. Vaziyet şu ki, yaşlar arasında noğay, tat, yalıboylu bir-eki nesilden qalmaycaq. Biriniñ babası çöllü, anası dağlı olsa da, özüne ne noğay, ne tat "babam noğay, anam tat, özüm qırımtatarım" dey. Soñki yıllarda şaqalı "tatlı noğay" degeni de peyda oldı.
Elmaz dostumnıñ babası Kezlevli, anası Aqmescitli, evde anasınıñ şivesinde laf eteler; Şakir dostumnıñ babası Keriçli, anası dağlardan, evde dağ tarafınıñ şivesinde laf eteler; Leylâ dostumnıñ babası Yaltalı, anası Foti Salalı (Bağçasaray rayonı), evde babasınıñ şivesi laf etile... Bir tanışımnıñ babası Sudaqlı, anası Keriçli, evinde esası Sudaq şivesi olğan, lâkin içinde bir talay çöl sözleri de qullanılğan hucur qarışıq bir til eşitile. Daa bir tanışım özü Keriçli, aqayı Bağçasaraylı, balları ne Keriç, ne Bağçasaray şivesinde, temiz edebiy tilde laf eteler.
Töre olsun, ne olsa olsun, lâkin bütün bu misallerni öz közlerimnen körem. Mındaki vaziyetni bilmeyip ne ikâye etesiz bizge, ya?

[Alessandro]

Soñu hayırlı olsun, Cihangir bey. Amma şu Qırımdaki yaşlarnıñ alını yuqarıda tasvirledim.

[Bayrach]

Lap etkenden - çöl betten tatarsız. Şive... Bir-eki nesilden mında tek Bağçasaray şive qalır; çöl, yalıboy, uskut şivelerge brevge iş yoq; bekim de kimer qorantalarda bir-eki söz şivelerin içinden qalır, lakin kopsi edebiy tilinde lap etecekler. Doğrudan qarasaq kopsi caşlar tatarca tek Selam aleykum bileler, tatarca bilmiy bolsalar ozün balların nasıl üyretecelker? Eger oların balları tatar tiline üyrenmege isterler, kimden üyrenecekler? Birinci mektep - qa erde edebiy til, alırlar luğat, tatar ders kitabin - andada tek edebiy til. Şoiçün tat mı, yalıboy mı, noğay mı farqı bolmas; saylav bolmas; şivelernı tek şiirler ve kimer qorantalar saqlap etalırlar; ebette şivelerni saqlamağa kerek dep köp lap çığarlar, lakin bir şiy etmiler; boş laplar aytıp konfereciyalarda, tv lerde cüreler; bo yalan - episi onı anlaylar, lakin aytmağa onı brev istemiy; kimer soyı men edebiyca lap etecekmen diyler, çünki o en dogru til dep aytıp; son taa qoşalar - bizim atalarımıs dogru lap etmediler, ana TV de nasıl lap eteler bonday doğru eken; ondan son yavaş-yavaş bo fıkir başılarında qatıp qala. Tabi, edebiy tilni bilmek kerek, lakin bizde o şivelerni basa; Alla bile neçün bizde şay. 

[suurtash]

Bir-eki nesilden mında tek Bağçasaray şive qalır; çöl, yalıboy, uskut şivelerge brevge iş yoq; 

Edebiy tili Bagcasaray sive degil, menim horandada bagcasaray sivede laf eteler, amma TVde, gazetelerde baska sivede yazalar, belkim Simferopol sivesi

[Bayrach]

Suurtash, bekim dir, lakin nasıl biletanedim bağçasaray şive edebiy tilin esası. 
Alperen_KİRİM, Ya qırımtatar tili Meclisten bavlı mı? 
    Ebette esım anlay, devlet bolmağanğaçe bek qıyın şivelerni saqlap qaldırmağa.  Aman mankurtday yaşamaq iygi tugül.

[Bayrach]

Birev bekim biledir Rusça-Qırımtatarça(çöl şive) luğatlar bar mı eken?

[Alessandro]

Kimse şivelerniñ qullanılmasını yasaq etmey. Laf etiñiz. Tuvğan şiveñizde kitap ya da şiir yazıp neşir etmege isteysizmi? Buyurıñız, yazıñız. Kimse qarşı olmaz. Lâkin yazmaylar da. Problema eñ evelâ adamlarnıñ qafalarındadır.

[Alessandro]

Bu pıtaq mevzudan tış olğan beyanatlardan temizlendi.

[Alessandro]

Birev bekim biledir Rusça-Qırımtatarça(çöl şive) luğatlar bar mı eken?

Gasprinskiy kitaphanesinde ya Русско-Кыпчакский ya da Кыпчакско-Русский (aqlımda qalmadı) serlevalı bir luğat kördim. Şu luğatnıñ kiriş sözüni közden keçirip tertip eticisi Qırımtatar,  içindeki "Qıpçaq tili" ise Qırım çöl şivesi olğanını añladım. Belkim de yañılğandırım, çünki diqqatnen oqumadım onı, amma añlağanıma köre şaydır...

[batugeray]

Bıryaqlarından til uydurganlarga bır aytarım bar:
"Edebiy Kırım Tatar tili" degen qucur til, canı - canı uydurulgan bır til. Qımse bızge masal annatmasıñ? Qanlıq vaqtında, Geray Qanlarımız, Qalgay bırge Mırzalarımız qaydan bılecek qazırqı qünde sıznıñ bır yaqınızdan uydurganıñız Edebiy tiliñiznı?
"Ş" arpi, Kerş şivede de, Şongar şivede de bar. Men Kerş'limen "Ş" aytaman. Men bek caqşı bılemen Şongar Tatarları da "Ş" ayta.
Kerş şive: Kerş carımadasıñdan Qarasuvbazargaşıq aytılgan şive bola.
Şongar şive: Qarasuvbazardan, Or qapıgaşıq aytılgan şive bola.
Kerş şivemen Şongar Şive % 99 bır şive bola.
Nogay şive: Or qapı tögeregınde bar bolgan Nogay Tatarlarınıñ şivesı bola. Nogay şivede, bıznıñ tilımızmen bır til bola. Kerış, Şongar, Nogay şivelerı bır til! Bolarga şive dep aytmaga kerek coq! Tatar'ca dep aytqan bolsaq cete; amma, Edebiy Til dep aytqanıñız qucur til başqa! Orıslar da sızge qol bere mınav qonıda, bılmiymızmı?

E ne eken? bır- eqı Tat Balası allegım bolıp, bır yaqından "Edebiy til" uydurgan dep, bızler bınlerce cıllıq qadim Tatarcamızdan aylanacaq tuvılmız! Qusurga qaramañız.
Qırımdaqı Tatarlar Orıs'şa lap eteler; qaydan bılecekler Tatar'şanı? Canı ösken caşlarga da, Tatarşa dep, "Edebiy til" zırvasını üyreteler. Onuştan Qırım da, “ç” lerge “ş” dep aytılmay.

Erteden qalgan cazuvlarnı da Edebiy tilge aylandırasıñız! Bılmiymızmı? Rametlı Şairımız, Prof, Dr. Beqır Sıtqı Şobanzade de, Qarasuvbazarlı. Onıñ Tatar'ca Şiirlernı de Edebiy tilge aylandırıp, qucur etıp taşlaysıñız bılmiymızmı? Qayda Tatar'ca bır cazuv qörseñız, emen Edebiy til zırvasına aylandırıp, "qaynaq" dep cıyasıñız bılmiymızmı?

Kerış, Şongar, Nogay şivelerı bır til! Bolarga şive dep aytmaga kerek coq! Tatar'ca dep aytqan bolsaq cete; amma, Edebiy Til dep aytqanıñız qucur til başqa! Orıslar da sızge qol bere mınav qonıda, bılmiymızmı? Mınav saytda da bır Orıs balası Aleksandır, menım cazganım Tatar'ca Şiirlernı de Edebiy tıl imlasına aylandırgan edı! Men de onıñ avzınıñ payını berıp, dep etken edım.
Aytıñız qarayım Edebiy tilde! Millet qörsın qadiy qucur bır til ekenın! "Edebiy til" dep aytqanıñız qucur tilnıñ, Türük'şe, Tatar'ca, Yunan'ca qarışımı bır til bolganınnı Mıllet qörsın! Men Tatarşanı bılemen; amma "Edebiy til" dep aytqanıñız qucur til, bır qucur kele maga. "Edebiy Kırım Tatar tili" degen qucur til, canı - canı uydurulgan bır til. Sız qımge masal annatasıñız?