Kırımlı Tatar Şair ve Bilgini Bekir Sıdkı Çobanzade
Bekir Sıtkı Çobanzade Kimdir ?15 Mayıs 1893'te Karasupazar'ın Argın köyünde doğan Çobanzade tüm Tatar dünyasının en büyük dil bilginlerinden biri olarak kabul ediliyor
İlk ve orta tahsilini Karasupazar`da yaptıktan sonra 1909`da liseyi okumak için İstanbul`a gelir. Burada Arapça ve Fransızca`yı öğrenen Çobanzade, 1915`te Odesa`ya giderek Slav dillerini öğrenir. 1916`da Budapeşte Üniversitesi`ne giden alim, burada Codeks Cumanicus`u inceler ve 1920`de bu üniversitede doktor ünvanını alır. Almanca, Fransızca, Arapça, Macarca, Çekce ve Lehçe`yi çok iyi bilen Çobanzade, Tatar şivelerinin hemen hepsiyle ilgili eserler vermiştir. "Rusya Tatarlarının Kültür Hayatının Gelişmesi Üzerinde Bir Deneme" (1915), Türk Edebiyatında Yeni Akımlar" (1916), "Kırım Tatarcası`nın Grameri Hakkında İlmi Bir Deneme" (1924), "Kumukların Dili ve Sözlü Edebiyatı Üzerine Etüdler" (1926), "Nevai`nin Dili Üzerine" (1926), " Tatar Diyalektolojisi" (1927), "V. Tomsen" (1927), "Azerbeycan Türk Edebiyatı`nın Yeni Dönemi" (1930), "Azerbeycan Türk Dilinin İlmi Grameri" (1930), "Yabancı Dil Öğretiminin Temel Metodu Meseleleri" (1932), "Özbek Dilinin Öğretiminin Temel Metodu" (1932), "Karaçay Balkar Dili Üzerine Notlar" (1932), "İbni Mühenna`nın Türk Grameri" (1933), "Kitab-ı Dedem Korkut`un Edebi Lengüstik Tahlili" (1935) gibi eserleri bu gün hala ilmi değerini muhafaza etmektedir.
Büyük bir Türkolog olan Bekir Sıtkı Çobanzade, alimliği kadar şairliği ile de ün kazanmıştır. Onun "Yaz Akşamı Üy Altında", "Tuvdım Bir Üyde", "Oy Suvuk Şu Gurbet", "Ah Tabılsam", "Suv Anası", "Tunay Taşa", "Anam", "Bulutlar" gibi şiirlerinin de bulunduğu "Boran" isimli şiir kitabı 1927 yılında basılmıştır.
"CANI CIL COK BİZLERGE, BİZLER TATAR” Yazımızın başlığını sanırım çoğunuz Türkiye Türkçesine aktarmadan da anladınız. "Yeni yıl yok bizlere, bizler Tatarız” demek. 15 Mayıs 1893'te Kırım'ın Karasubazar şehrinin Argın köyünde dünyâya gelen, Avrupa üniversitelerinde okuyan, daha sonra Azerbaycan'da yaşamak zorunda kalan ve milliyetçi Tatar aydınlarının pek çoğuna uygulanan, ırkçılıkla, casuslukla, akla gelebilecek bir sürü ithamla ve devlet düşmanlığı yaftasıyla 13 Ekim 1937'de Azerbaycan'da kurşuna dizilen Bekir Sıdkı Çobanzâde, 1919 yılının 1 Ocak'ında Budapeşte'de bulunduğu sırada, herkesin bayram coşkusu içinde yeni yıl kutlamaları yaptıkları bir sırada, kendisinin ve milletinin başına gelen felâketleri, karanlık yarınları ve ümitsizliği tâ iliklerine kadar hissederek, şu şiiri yazmıştı:
"Bin Dokuz Yüz On Dokuz" 'Hava suvuq, kök bulut, cavun cava..
Penciremni acı cel kaga, cuva
Cañı cılnı bekliymen yañgız qalıb,
Otken cıldan her işke hesab alıb..
Otken cıl da cetmedi oñganlıqğa,
O da ketti batırıp peşmanlıqğa..
Men bu cılnın işlerin aytalmayman,
Oylarıma lâyık söz tabalmayman..
Canı cılnıñ cok menim söz kıskası,
Bizim dünya muñlarnın qart dünyası.
Bizniñ caşav qaygusu, tasasıman,
Cün hırkası, koturlu asasıman,
Bir uzun cıl, son künü suvuq mezar..
Cañı cıl cok bizlerge, bizler Tatar..."
Şiirin Türkiye Türkçesine aktarılmış şekli: "Hava soğuk, gök bulut, yağmur yağıyor..
Penceremi keskin rüzgar itiştiriyor, yıkıyor..
Geçen yılı bekliyorum yalnız kalıp,
Geçen yıldan her iş için hesap alıp..
Geçen yıl da yetmedi bahtiyar olmağa,
O da gitti batırıp pişmanlığa..
Ben bu yılın işlerini söyleyemiyorum,
Düşüncelerime uygun söz bulamıyorum..
Yeni yılım yok benim, sözün kısası,
Bizim dünya, bunaltıların kart dünyası..
Bizim hayat kaygısı, tasası ile,
Yün hırkası, yaralı asası ile,
Bir uzun yıl, son günü soğuk mezar..
Yeni yıl yok bizlere, bizler Tatar.."
Budapeşte, 1 Ocak 1919
Kırımlı Tatar Şair ve Bilgini Bekir Sıdkı Çobanzade QART DUNAYKün bata, qarañğı...
Qıp-qızıl tav yağı...
Bilkildiy, caltıray,
Qart Dunay, qart Dunay!.
Kök – bulut, cıldız coq...
Üy sıcaq, qalp suvuq...
Coq dostlar, coq canay...
Qart Dunay, qart Dunay!..
Sırımnı bildirme,
Cavlarnı küldirme,
Tatarman – Cengizday!Qart Dunay, qart Dunay!..
Ay kele uzaqtan,
Qırımdan, Qıpçaqtan,
Bugün şay ne cılay
Qart Dunay, qart Dunay?..
Taşı bol, içi keñ –
Mezarım qayda eken:
Azğana catsam ay,
Qart Dunay, qart Dunay...
Gemiler qozğala,
Burula, col ala,
Qırımğa tek barmay,
Qart Dunay, qart Dunay?..
Qırımğa oğrama,
Al-hatır sorama –
Qurursıñ, çıdamay...
Qart Dunay, qart Dunay...
Saqın sen cılama,
Bizlerni oylama,
Ümüt – deren, qayğı – say...
Qart Dunay, qart Dunay...
Bekir Çoban-zade
Budapeşt,
1919 s. yanvar 12 KEÇMİŞTEKİ SUÇLARIMIZBiri açqan kitabını, “Lânet!” diy...
Helagüge, Batı hanğa, Temirge;
Biri yazğan tarihını, “Barbar!” diy...
Bir vaqıtlar boynun bükken emirge...
“Tatar halqı, Tatar hanı! – fısılday
Kâfir, mümin – bütün dünya tilleri, –
Tatar hanı curtumıznı caqtı şay
Mengülikke ateş bolsun er ceri...”
Faqır tatar attan tüşken, şaşırğan,
Betin örte, sesin qısa, kizlene:
“Cengiz, Temir, Batını men bilmiymen,
Men olarnı iç körmedim...” – seslene...
Duşmanları: “Sensiñ! – diyler, qıynaylar,
Mına resmiñ tarihlarda körüne,
Sensiñ, Cengiz arqasından cuvurğan,
Betiñ seri, pantik murnıñ kiçkene!”
“Men tügülmen! – diy faqır, ay zarlana, –
Cengiz, Batı cınsımda iç bolmadı!
Babam, anam bir Şerife, bir Seyit,
Yaqınlarım ya bir molla, ya qadı...”
Taşlañız o faqır halqnı, suçu coq,
Suçu bolsa, caşavında ödiycek, –
Menmen Cengiz, Temir hannıñ torunı,
Menmen onıñ colun daim kütiycek...
Yüklenemen bar suçların olarnıñ:
Bizler caqtıq, Bağdadıñnı, Basrañnı,
Bizler cıqtıq sarayların Romanıñ,
Bizler soydıq aqsüyegiñ, qarañnı!.
Kel, bir sor! Beriyim ep esabın,
Dalmaçyanıñ, Macarlıqnıñ, Qazaqnıñ,
İndiyanıñ, Aq deñizniñ, Azaqnıñ,
Kel bir sor barbarlıqnıñ esbabın!..
Qılıçım coq, atlarım coq, cayavman…
Cüregimde canğan ateş duruldı...
Moynum bahtnıñ qollarında buruldı,
Bugün ölüm collarında bir savman!.
Ey, Avropa, ey, ülema, biliñiz!
Kitaplarıñ yalan aytsa daim şay,
Daim qursañ közyaşından kök saray! –
Silkinirmen, bolurman tez bir Cengiz!..
Kitaplarıñ Diclelerge atarman!
Saraylarıñ yermen yeksan etken soñ,
Balañ-çağañ otqa qurban ketken soñ,
Kene keter, mezarsız şay catarman!
Eziliyim, yükleniyim suçların!
Büyük hannıñ, büyük halqnıñ mirasın,
Yükleniyim babalarım günasın,
Şay cüriyim şu dünyanıñ ucların!...
Bekir Çoban-zade
Budapeşt,
1920 s. fevral 13 Bu ve diğer şiirleri, aşağıdaki linktedir.
http://medeniye.org/node/541
Dilber MC Theme by HarzeM