Edebiy tilimiz

[Alessandro]

Zemaneviy edebiy tilde bazı bir mantıqsızlıqlar rastkele. Şimdi aqlıma kelgenlerden:
- bermek, bergi, lâkin alış-veriş

Mantıqsız olsa da tabbiy, alelem, çünki laqırdı etkende er kes alış-veriş dep ayta (alış-beriş degil de).

Çöllülerde de şaymı? Hucur şey...

...şol sozlerın, sonurların bo edebiy tılınde yoq ettıler...

Yoq ettiler degil de, kirsetmediler.
Menimce, umummilliy edebiy til bütün şivelerniñ söz baylığını qullanmalı. Yani edebiy standartnıñ savtiy (fonetik) ve sarfiy (grammatik) qaidelerini deñişmeyip oña şivelerde qullanılğan sözlerni kirsetmek kerek. cer, gitmek kibi bir sözniñ savtiy variantları degil de, tamamen edebiyat tilinde olmağan sözler. Meselâ aruv, cılamaq, may, bıraqmaq, kedi kibi sözler edebiy tilden tış qala. Menimce bu doğru degil.

PS
Amma ne ise ayrı çöl sözleri ve sarfiy (grammatik) hususiyetleri edebiy tilde endi bar. Meselâ Tatlar keterik, baqarıq deyler, edebiy tilde ise çölde kibi ketermiz, baqarmız dep aytıla. Gazetalarda keçirmek yerine sıq-sıq ötkermek dep yazalar. -day yalğaması da edebiy tilge kireyata. Aslında şu keleyata, bereyata da çöldendir. Tatlar kelip tura, berip tura deyler.

[Nazim]

— Манъа кетмек керек! — деди къыз.

Bu forma bar eken tilimizde? Rus tilinden tercume kibi kele mana.

[AlperenKIRIM]

Men özım qırımtatar mejlisinge qarayman. Çünki bız uruv, kabile tuvulmız , bız bır milletmız , devletli milletlerde millet içün lap aytuv haqqı evela mejliste bola. Bo biznın qadimıy adetmiz. Calnız biznın tuvul, er devletli milletnın.

Edebiy til köterilip olmagan son şive men qateceksiz? Oyalıq ke devlet boldık, halkara dialoglarnı taşlanız Qırımda çöllü men yalıboylı qatıy til men qatıy anlaşıp olacak. Qaysı devletlerni bilesiz mejlislerde şiveler bolsın?

Men özım mejlis ne aytsa onı qabul etemen.

[AlperenKIRIM]

Alperen_KİRİM, Ya qırımtatar tili Meclisten bavlı mı? 
    Ebette esım anlay, devlet bolmağanğaçe bek qıyın şivelerni saqlap qaldırmağa.  Aman mankurtday yaşamaq iygi tugül.

Devlet degenın bır tili bola. Bo til men mejliste aytalar , bo til men kitaplar yazalar , halqara dialogları bo til men bola , devlet tilni edebiy til men bola. devlet içün mejlis kerek bo mejliste bır devlet tilni edebiy til aytıluv kerek. Ya bo tilni kimler ve qatıy saylap bolalar?

mejlis men bavlı ebet , qarayınız başqa devletlere , Türkiyege qarayınız caş devlet. devletnın tilni kim saylağan , kim arap afrlernı taşlattırğan , kim latin arflernı salğan, ya nege osmanlıca tuul da türkçe bolğan? Bolay denişiklıkler kim yasap bolabılır? Qaranız epsi 'Türkiye mejlis kararları' men bolğan ve bola.

[Alessandro]

Bu pıtaq mevzudan tış olğan beyanatlardan temizlendi.

[batugeray]

Saygılı Alperen KIRIM,

O aytkanınız Edebi til maga köre, kucur bır Tat tilinden başka bır şiy tuvul;
O aytkanınız Qırımtatar mejliside Patronlarının emırlerını saylaybersın, maga ne eken ya? Menım Edebi tılım de tuvgan tılımde, Tatarcadır; işinizge kelsede, kelmesede, Bo bulay.

Men özüm “qırımtatar” mejlisine karamayman; o ne aytsa onnı da kayıtsız şartsız kabul etmiymen; kayerge aydasalarda koyday o cerge ketmiymen. Neşın karamaysın? neşın uysal koyday başınnı iymiysın? dep sorasan:

Men özüm  Kırım Tatarıman, bunday bolup menım bır aklımman bırge pıkrım bar. Senın o aytkanın “qırımtatar” degen uyduruk atı da, mejliside, eş süymiymen. Olarga özüm atım, özüm mejlisim, özüm Edebi tılım dep karamayman; çünkü o Mejlıs bagımsız bır Tatar mejlisi tuvul. Bulay bolganga, algan kararlarıda, Kırım Tatar kalkının Milli iradesını köstermez.

TUVĞAN TİL

Seni men Qırımda, Qazanda taptım,
Cüregim qaynağan, taşqanda taptım...

Cat elde muğayıp, açınıp cürgende,
Ümütim, hayalım şay tüşip cürgende,

Moynuña sarıldım, dertimni aytıp,
Bir güzel sözüñmen özüme qaytıp...

Cırlarıñ bolmasa, maneñ bolmasa,
“Curt” degen sözüñmen cürek tolmasa,

Ah, nasıl cürermen ğurbet yaqlarda,
Tanışsız, bilişsiz yat soqaqlarda?..

Bilmiymen – Türükmi, Tatarmı adıñ,
Bek yaman tatlısıñ, Tañrıdan tadıñ.

Türük de, Tatar da seniñ sözleriñ,
Ekisi eki çift muñlu közleriñ...

Viyana ögünde, Qazaq içinde
Barabar cırladıq İndlerde, Çinde...

Añlasın bir seni, duşman da süyer,
Bir canıq sözüñmen cüregi iyer...

İstiymen özüñni er yaqta körmek,
Er yerde inciñden destanlar örmek...

Quşlarğa, qaşqırğa üyretsem seni,
Sen bolsañ öksüzniñ köñülden süygeni...

Camige, mihrapqa, sarayğa kirseñ,
Deñizler, çöllerniñ çetine erseñ...

Seniñmen duşmanğa yarlıqlar yazsam,
Qaruvlı sözüñmen köñlüni qazsam...

Qabrimde melekler sorğu sorasa,
Azrail tilimni biñ kere torasa, –

“Öz tuvğan tilimde ayt mağa!” dermen,
Öz tuvğan tilimde cırlap ölermen...

Köñlümni qayğılar kemirip turğanda,
Halqımnı tınışsız yıldızı urğanda,

Tuvğan til, – başqası aqlıma kelmiy,
Bir büyük sırımsıñ, duşmanlar bilmiy...

Bekir Çobanzade
Budapeşt,
1918 s. iyün 1

[batugeray]

EDEBİY TİL ŞAŞMALIGI


‎"Edebiy til" dep uydurulgan til, Türük'şemen Tatar'şanı aralaştırgan qucur bır til! Türük'şeden qöp etkilengen. Mındaqı maqsat, Tatarlarga tilinı coytturup, coq etmek! Bo, Orısların da işine kele! Maga qöre, eger Edebiy bır tilimiz bolacaq bolsa, Başka Tillerden en az etkilengen şivede bolması kerek. Misal: Keriş, Şongar, şivelerı en temız kalgan Qırım Tatar şivelerı bola.
Men sızge bır Misal aytayım, Osmanlı Devletınıñ saylagan Resmı tilı, “Osmanlıca” degen, Arap’şa, Fars’şa tillerını aralaştırgan qucur bır til edı. Resmi cazuvlarda mınav aytqanım qucur til qullanıla edı. Osmanlı, Arap’şa dan etkilengen, Fars’şa dan etkilengen; amma qalq, kene bılgenı coldan ketken. Bızde de şulay. Qurultay turmasın Milletımıznıñ atı “Qırımtatar, Mırrımtatar" dep aytabersın! Tilimız de, "Edebiy til" dep aytabersın! Qalq kene qoqregın tüyüp, “Milletım Şanlı TATAR, Vetanım Qırım, Tilım de, binlerce cıllıq qadim TATAR’şa” dep ayta. Bırevlerı Qurultay da, bır yaqından bır şiy uydurgan bolsa, bırevlerı de şonu aslına qaytarmaga tırışacak elbet. Qalq’qa “Cail” dep aytıp, bır yaqlarından uydurgan şiylerını başımızga qagıp, zorman qabul ettırecek bolsalar, olarnıñ da Bolşevıqlerden ne parqı qala?

Bıryaqlarından til uydurganlarga bır aytarım bar:
"Edebiy Kırım Tatar tili" degen qucur til, canı - canı uydurulgan bır til. Qımse bızge masal annatmasıñ? Qanlıq vaqtında, Geray Qanlarımız, Qalgay bırge Mırzalarımız qaydan bılecek qazırqı qünde sıznıñ bır yaqınızdan uydurganıñız Edebiy tiliñiznı?
"Ş" arpi, Kerş şivede de, Şongar şivede de bar. Men Kerş'limen "Ş" aytaman. Men bek caqşı bılemen Şongar Tatarları da "Ş" ayta.
Kerş şive: Kerş carımadasıñdan Qarasuvbazargaşıq aytılgan şive bola.
Şongar şive: Qarasuvbazardan, Or qapıgaşıq aytılgan şive bola.
Kerş şivemen Şongar Şive % 99 bır şive bola.
Nogay şive: Or qapı tögeregınde bar bolgan Nogay Tatarlarınıñ şivesı bola. Nogay şivede, bıznıñ tilımızmen bır til bola. Kerış, Şongar, Nogay şivelerı bır til! Bolarga şive dep aytmaga kerek coq! Tatar'ca dep aytqan bolsaq cete; amma, Edebiy Til dep aytqanıñız qucur til başqa! Orıslar da sızge qol bere mınav qonıda, bılmiymızmı?

E ne eken? bır- eqı Tat Balası allegım bolıp, bır yaqından "Edebiy til" uydurgan dep, bızler bınlerce cıllıq qadim Tatarcamızdan aylanacaq tuvılmız! Qusurga qaramañız.
Qırımdaqı Tatarlar Orıs'şa lap eteler; qaydan bılecekler Tatar'şanı? Canı ösken caşlarga da, Tatarşa dep, "Edebiy til" zırvasını üyreteler. Onuştan Qırım da, “ç” lerge “ş” dep aytılmay.

Erteden qalgan cazuvlarnı da Edebiy tilge aylandırasıñız! Bılmiymızmı? Rametlı Şairımız, Prof, Dr. Beqır Sıtqı Şobanzade de, Qarasuvbazarlı. Onıñ Tatar'ca Şiirlernı de Edebiy tilge aylandırıp, qucur etıp taşlaysıñız bılmiymızmı? Qayda Tatar'ca bır cazuv qörseñız, emen Edebiy til zırvasına aylandırıp, "qaynaq" dep cıyasıñız bılmiymızmı?

Kerış, Şongar, Nogay şivelerı bır til! Bolarga şive dep aytmaga kerek coq! Tatar'ca dep aytqan bolsaq cete; amma, Edebiy Til dep aytqanıñız qucur til başqa! Orıslar da sızge qol bere mınav qonıda, bılmiymızmı? Mınav saytda da bır Orıs balası Aleksandır, menım cazganım Tatar'ca Şiirlernı de Edebiy tıl imlasına aylandırgan edı! Men de onıñ avzınıñ payını berıp, dep etken edım.
Aytıñız qarayım Edebiy tilde! Millet qörsın qadiy qucur bır til ekenın! "Edebiy til" dep aytqanıñ qucur tilnıñ, Türük'şe, Tatar'ca, Yunan'ca qarışımı bır til bolganınnı Mıllet qörsın! Men Tatarşanı bılemen; amma "Edebiy til" dep aytqanıñız qucur til, bır qucur kele maga. "Edebiy Kırım Tatar tili" degen qucur til, canı - canı uydurulgan bır til. Sız qımge masal annatasıñız?

[timur]

...не ичюн эски китапларда тилимиз ялы-бою телеффузде темеллеген эди

Тек теляффуз (произношение) дегиль де, бутюн сарф (грамматика) ялы бою шивесине эсаслангъан эди. Не ичюн? Чюнки эски эдебий тильни яраткъан Исмаил Гаспринский оны Тюркчеге якъынлаштырмагъа тырыша эди. Онынъ ичюн Къырым шивелеринден Тюрк тилине энъ якън олгъан ялы бою шивесини сайлады.

Menim bu adise aqqında bilgim ve fikrim farqlı. Bir şive saylamaq ve Türkçege yaqınlaştırmaq kibi bir maqsat olmadı. Yalıboyu şivesi, edebiy degil, laqırdı tilidir. O devirde Qırımda edebiyat ve yazı tek Osmanlıca edi. Gaspıralı, (edebiy) İstanbul Türkçesini sade, basit şekilde qullandı. (Osmanlı edebiyatı oquğanlar sadeliknin ne olğanını bileler.) Yazılardaki tilni Türkçege yaqınlaştırmaq kibi bir vaziyet yoq. Tam tersine... Gaspıralı, sadeleştirilgen İstanbul tili ile yazılğan yazılarda Qırımda qullanılğan Qıpçaq (çöl şivesi) sözlerini qoştu. İstanbul Türkçesinde olğan bazı sözler ile çöl şivesi sözlerini yan-yana, beraber qullandı. Adamlar gazetelerni daa qolay oqumağa başladılar. Bu sebeptendir ki Terciman gazetesi hem İstanbulda hem de Türkistanda oqunabile edi. Gaspıralınıñ tili umum Türk edebiy tilidir. Bu til, sadece Qırımnıñ tili dep iza etilemez.

Bir sual soramaq isteyim: Qırımda qaysı menbalar Gaspıralı ve edebiy til tarihi ile ilgili fikirlerge tesir ete? Quvvetli edebiyat yetersiz qala ğaliba.

[batugeray]

Bayga,

MEKTEP

Men tuvganda Qartbabay, qöqke qoterıp şulay!
Qulagıma üplegen, "Tatarmız" dep quqregen.
Qulagımman tıñladım, caş miyimge mıqladım.
Eş esımden şıkmadı, Qartbabaynıñ aytqanı.

Östüm Mektepke kettım, qözlerımnı qogerttım;
Üyretmen "noqta" dedı, men "Tamga" dep egeştım.
Men "Tamga" degen saytin, o qollarımga urdı;
Qışkeneqıy qollarım, sızgış carası boldı.

Üyge qayttım cıladım, "men ketmiymen" dep ayttım.
"Men o tilnı bılmiymen! üyrenmek istemiymen!
Tuvgan tilım osalmı? Neşün bızge yasaqlı?
Aytmasam tuvgan tılmen, aqıyqatte men qımmen?"

Neniy qolumnu sardı, "keteceksıñ "dep ayttı.
"Cail bolıp turgaşıq, cavga ırgat bolgaşıq;
Bunday bolıp qöp tilnı, üyren balam" dep ayttı.
Neniyımnı tıñladım, avzım tıyıp muñlandım.

Bunday bolıp qöp vaqıt, Mektepke barıp qayttım.
İlk – orta Mekteplernı, bunday bolıp pitırdım;
Üst Mektepte telbev dıy, qıravatnı bavladım.
Öz – özüme egeşıp, tişlerımnı qayradım.

Tari dersınde bır qün, patlamamak ne mümqün!
“Tatarlar barbar” eken! “Kâpır – qorgensız” eken!
Saraylarnı cıqqanlar! kitaplarnı caqqanlar!
Şakları – Sultanları, Atlarga taptatqanlar!

Avzın aşqan “lânet” diy, Cengız, Batı, Temırge;
Savlıgında baş töben, moyın bükken Emırge.
Tatar caşı bolarnı, tıñlap – tıñlap turamı?
Atasınnı camanlap, cavman bırge bolamı?

Qol qoterıp bır cevap, berdım anav yobazga!
"Mende bır caş TATAR’ man! Atam Cengız, Batı Qan;
Bunday bolıp Qırımlı, Qırım Qanı Geray Qan.
Medeniyyet degenıñ, bızlerden kelıp qalgan.

Caqqanımız Saraylar, zulum Sarayı edı;
Cıqqanımız Qaleler, qözyaş ıslavlı edı.
Kene tapsam bır pıtne, cagar – cıgar taptarman!
Calan cazgan kitaplarnı, Diclelerge atarman.

Qara qanım cürekte, şorşup – gürlep borqulday;
Endı cettı sürgünlük! Qayır tılese Quday.
Ne At qaldı, ne Qılış; endı cayav TATAR’ man.
Tüşpanlarnı aldatıp, Kâpırlernı darqatıp;
Rus malı bombalarnı, Qremlin de patlatıp!
TATAR’ man dep aytarman! Bır Qudayga qaytarman."

Tariqı: 20. 02. 2010
ANKARA – Polatlı – Saqarya (Tırnaqsız) qoyü.
Cazgan: Cihangir BORAN

[timur]

15 Mart 1906 tarihli Tercüman gazetesinde, dilde birliğe karşı olan ve ayrı lehçelerin edebî diller olarak geliştirilmesini savunanlara şu şekilde cevap verir:
“Umumî edebî dili olmayan millet, millet sayılmıyor. Türk evlatlarından olan Tarançı, Sart, Özbek, Kırgız, Kazak, Kumuk, Nogay, Azerbaycan vesair tayfalar, Türkçe konuştukları hâlde, şiveleri başkadır. Birbirlerini güçlükle anlarlar. Bu hâl, birleşmeğe, birliğe, bilgilerin, ilimlerin herkese duyurulmasına, terakkiye (ilerlemeye), edebiyata, dostluğa ve kaynaşmaya engeldir.
Binaenaleyh, en evvel, en ziyade, hepimiz için ihtiyaç ve lüzumlu olan, umumî lisan, edebî Türkçe dildir... Bu iş pek o kadar yengil (hafif) değilse de, çaresi bulunmaz müşkil de değildir. Tercüman gazetesi, Bahçesaray’dan tâ Kâşgar’a kadar okunduğu, yani anlaşıldığı, lisanen birleşmenin mümkün olduğuna büyük delildir.”

Cafer Seydahmet Kırımer, “Gaspıralı’nın, ortak bir edebî Türk dili oluşturmak için tutulacak yolu açıkça ortaya koymamasına rağmen, Tercüman gazetesinde kaleme aldığı makaleler gözden geçirilince, aşağıdaki sonuçlara ulaşılabileceğini -Bekir Sıtkı Çobanzade’nin Türk-Tatar Lisaniyatına Medhal adlı eserinden naklen- ifade etmektedir:

1. Mümkün olduğunca Türkçeye girmiş olan yabancı kökenli kelimeleri çıkarmak.
2. Okuryazarlar tarafından dahi anlaşılamayan Arapça, Farsça terkip ve ibareleri kaldırmak.
3. Bütün lehçelerdeki çok kaba olmayan kelimeleri, Osmanlı Türkçesinin yapısına uydurarak kullanmak.”

Gaspıralı, eserlerinde ve Tercüman gazetesinde anlaşılır bir dil kullanmıştır. Bu da onun dilde birlik fikrini kuru kuruya savunmadığını, aynı zamanda uygulamasını yaptığını da gösterir.

[batugeray]

Yav sızler Tatar'caga neşın Qıpşak tili dep aytaberesınız? Qıpşak – Quman dep aytılgan Qalqlarnı bızler bılgen coqmız! Tatar’şa da, Quman degen şiymen qolumuznu cuvamız.

Qarañız!
”1223 cılında, Sabutay bırge Cebe Qomutasındaqı Tatar Ordası İrandan, Quz Qafkas caqqa aylangan, mına cerde bolgan Alan Qıpşak (Quman) Ordusunnu dargatkan edı. 1223 cılında Ukrayna’da Qalka suvı tögeregınde, Galiçya Knezı, Kiev Knezi bırge anavu Rus Knez lerının bolganı bırlıkmen qatnaşqan Qıpşak Hanı Yuri Konkavçeviç nin cıyganı 80.000 Adamlıq Ordu, Tatar Batirlerı qoluman dargatılgan; Dinyeper suvının Qünbatar cagına aydangan edı.”

Şoqraq:
(Prof. Dr. Rızaeddin Fahreddin, Akdes Nimet Kurat)

Bır vakıt soñ, mınavı Qıpşaklar Macaristan işkerlerıne qaşkan bolsalarda, kene de Batı Qaan Atam, olarnı ocerde de taşlamagan, o cerlergeşıq Tatar aqınları cıyıp, bek qöp Qıpşakları qılıştan keşırdı. Qalgan Qıpşaklar da asimile bolup, Macaristanda coq bolıp kettıler.

TATAR CAŞI

Men bır Tatar caşıman, Aqsızlıqqa qarşıman!
Caqşılıqman caşarman, camanlıqtan qaşarman.
Tatar’ca qülermen; Tatar’ca cılarman.
Men Tatar’ca tüşünür, Tatar’ca aytarman.

Aq colunda ketermen; osalnı ret etermen.
Qoleksem coq bolsa da, quyrugum tik cürermen.
Tatar qızı süyermen, cavşı bolıp ketermen;
Eger qızın bermese, Tatar’ca sögermen...!

Toylarda şın aytarman, oñgarıpta salarman;
Şiboreknı aşarman, Raqını da tartarman;
Qapam aruv bolganda, Siytosmannı cırlarman;
Sündüqlermen talaşmam, ketıp üyge catarman.

Mazlumlarga cuvaşman, Satqınlarga Batırman;
Qayda bır qarıp qörsem, oga qardaş bolırman.
Abaylayıp cürermen, uşun söznı süyermen.
Tatarman dep aytqanda, qöqregımnı tüyermen.

Menı qışke qörmeñız, Volqanday patlarman!
Soguş toyı cıyarman, tuvganlarım tabarman!
Geraylarnı şaqırıp, Altın Orda qurarman;
Oqday cavga cuvurup, urıp şalqa salarman!

Aytarman, aylanmam! Men bır Tatar caşıman!
Sıysız işke sıy bermem, Oñmaganga col bermem;
Tatar bolgan Tatarga, Mezar da coq bolsa da,
Men mezarsız catarman, amma kene Tatarman.

Aqıyrette Melayke, maga bır sorav berse,
“Öz tilımde ayt” dermen, yoqsa cevapta bermem!
“Tatar bolgan Tatarga, cennette coq” bolsa da,
Otqa barıp canarman; amma kene TATAR ULI TATARMAN.

23.03. 2011
ANKARA – Polatlı – Saqarya (Tırnaqsız) qoyü.
Cihangir BORAN

[Alessandro]

Türk tilleriniñ bir qaç qolu bar: Oğuz tilleri, Qıpçaq tilleri, Qarluq tilleri v.b. Qazah, Noğay, Qırğız, Tatar, Başqort, Qumıq tilleri - Qıpçaq tilleridir. Bu umumqullanılğan bir terminologiya.
http://tr.wikipedia.org/wiki/K%C4%B1p%C3%A7ak_grubu
http://en.wikipedia.org/wiki/Kypchak_languages

İsmail Gasprinskiyniñ yazğan tiliniñ bir misalidir:

Qariyin-keraime xitab!
Bugünde elinde “Terciman” gazetası olanlara eñ büyük, eñ eski ve daimiy bir meclis-i müşavere, deseler, caiz olur.
Hürmetli qardaşlar! Arañızda bir çoq kişiler 24 ve bir miqdarıñız 10, 15, 20 senelerden beri cema‘at ve millet işlerine köz-qulaq olub, xayli iş kördügiñiz meydandadır. Bu soñ devirde tercime ya telifidilib çıqmış kitablar, risaleler, açılmış usul-i savtiyye mektebleri, tesis idilmiş cemiyet-i xayriyyeler, tahsil ve tedris programaları, teraqqiyyat ve tekâmül xususındaki mülâhaza ve bütün efkârlarıñ meydan-ı münazara ve mübahaseyye qonulması – hep sizleriñ xızmet-i maliyyeñizdir, fehim ve bilgileriñizin asar-ı aliyyelerdir. “Terciman” siziñ bu sa‘y ve ğayretiñiziñ tercimanı ve tarixçesidir.
Aziz qardaşlar, şimdi bir büyük, belki eñ büyük bir iş daha körmek zamanı keldi. Efendiler, insanları rağbet iden eñ ibtida – lisandır. Ma‘arif ve edebiyyat, din ve millet ömürleriniñ teraqqisi içün ibtida ve eñ zoru olan vasta ve sebeb – lisan-ı milliy, lisan-ı umumiy ve edebiydir. Umumiy lisana malik olmayan tayfalar perakende yoğalıb, millet payesiyle payidar olamazlar. Qılınç ve zaman ve mesafe ile ayırılmış tayfaları birleştiren – qalem ile lisandır. Zamanlara ve mesafelere ğalebe çalan – yine qalem ile lisandır. Her qavmiñ iki büyük sermayyesi olur: biri dindir, digeri – lisan-ı edebiyyesidir.
Qardaşlar, lisan birligine çalışacaq zamanı keldi, vaqıt fevti ve ğaflet caiz degildir. Keliñiz bu işe çalışalım. Ne işleyelim desiñiz – meclislerde ve her türlü mükâmele ve münazara mahallelerinde ve gazetalarda bu meseleden bahisler itmelisiz, bu fikri quvvetleyib beynü’nnas münteşir qılmalısız, edebiyyatta ve mekteblerde umumiy lisana yol açmaya çalışmalısız ki, bundan yigirmi beş-otuz sene soñra efrat-ı milletin birleşsin, bu ise fikir ve iş birligine mucib olur. Hisseme tüşecek işi ben de niçün işleycegimi kelecek nusxada ilân iderim.

خ arfini ifade etmek içün aselet x arfini qullandım. Söz başında ك arfiniñ yerine k yazdım (körmek ve ilh.), belki aslında g aytıla edi, bilmeyim…

Belkim o zamanğa köre bu til sade Osmanlıca dep sayıla edi, lâkin künümizniñ baqışından o qadar sade degil o…

[batugeray]

Saygılı Orıs Balası Aleksandır,

O senıñ aytkanıñ til guruppasınıñ atı, Dünya literatüründe, Ural – Altay Til Guruppası bola. Bıznıñ Tatar’ca mız da Mınav aytqanım Ural – Altay Til Guruppasınıñ Altay qolına baylı bır Til bola. 19. yy dan burunda, Qırımdan Qıtay seddingeşik bolgan Ata curtumuzda Alay Qöşkenşı Qabileler, Tatar edı.
O aytkanıñ cerlerden (Orta asiyadan) Türkiyege oqumaga kelgen caşlarga men Tatarca lap etkende, bek aruv anlaylar.
Öz tillerıne Türük – Türkiy, yaut Qıpşaq dep aytqanlarınnı da eş tuygan coqman.
Türük, yaut Türkiy til guruppası, cañgız Türkiyede lap etılgen tıllernı teşkil eter.

Senıñ Şoqraq dep bergenıñ Wikipedia İnternet Saytında bıznıñ binlerce cıllıq qadim Tatar’camızga, “Qıpşaq – Mıpşaq Til guruppası” dep cazılgan bolsa, bız Tatarlar da Tavkeldiy olarga aq berecek tuvulmız; qusurga qaramañız. Bereket kene, “Qıpşaq Til Gruppası” dep uydurgannar; ya “Tuvarlar (Siyırlar) Til Gruppası” dep cazgan bolsa edıler? Alla mapaza; o vaqıt bıznıñ Tatar’camız “Tuvar Til Gruppasından” bır Siyır Tilı bolacaqmıedı? Bılay şaşmalıq qörgen coqman. 

Pıtmegen, taa da ograşasıñız Tatarman! Amma booş.

Men Tatarman, orıs tuvıl!
Men Tatarman, Türük tuvıl!
Men Tatarman, Mongol tuvıl!

Ben Tatarım, rus değil!
Ben Tatarım, Türk değil!
Ben Tatarım, Moğol değil!

I am Tatar, not russian!
I am Tatar, not Turk!
I am Tatar, not Mongol!

UŞAQ BOLGAN TATARLAR, QIPŞAQMAN DEP AYTARLAR;
TATAR BOLGAN TATARLAR, TATARMAN DEP AYTARLAR.

[timur]

Atalarımıznıñ Qaradeniz etrafındaki tarihı İslâm tarihından daa eski.
Qıpçaq adı, İslâm eserlerinde keçe.
İslâm seyyahları ve tarihçileri, Deşt-i Qıpçaqta Qıpçaq tilinin umum til olğanını yazğanlar.

Bu topraqlarda Moğollar en azdan 5-6 yüzyıl yoqlar! Kimse bu devirde dünyanın "öbür tarafındaki" Moğollarnı, ne de olarnın düşmanları Tatarlarnı, Naymanlarnı, Merkitlerni bile edi.

Qıpçaqlar tilsiz miydi? Subutay kelgen soñmu laf etmege başladılar?
Hayır! Olarnıñ tili bizim tilimz edi.
Yüzyıllarca bizim tilde laf eteler.
Ama bu til Qıpçaq tili degil eken!!!

Sene 600 - Qaradeniz etrafında Hazar İmperatorluğu endi onlarca yaşında - Bu millet ne tilde laf ete?
Sene 1000 - Hazar İmparatorlugının sonuna keline - Bu millet ne tilde laf ete?
Sene 1030 - İlk defa Deşt-i Qıpçaq adının keçkeni tarih - Bu millet ne tilde laf ete?
Sene 1050 - Cenevizliler Qıpçaqlarnen Qıpçaqça laf etip ticaret yapalar - Bu millet ne tilde laf ete?
Sene 1160 - Dünyanın öbür ucunda Çınğız Han daa doğmadı, Qırımda atalarımız bizim tilde laf ete - Bizim tilimiznin adı ne?
Sene 1220 - Subutaynıñ kelmesine 2 sene bar - Bu millet ne tilde laf ete?

600 sene Deşti-i Qıpçaqta birevleri yaşadı, at mindi, otağ qurdu...
Ama sanki hiç olmadılar! Sanki hiçbir tilde laf etmediler! Sene 600 - sene 1200, bu millet ne mileti?
Atalarğa ayıp etmeymizmi?

[batugeray]

Tarii Şoqraq bermeden aytabermek bek ceñgıl bolsa kerek bırevlerge. Burunda Qıpşaq dep aytılgan bır Qalq bar edı Qarateñıznıñ sırt betınde; amma Tatarlar kelgende Qıpşaqlar Dinyeper suvının Qünbatar cagına aydandı. Qalganlar da Qılışnı qörgende "TATARMIZ" dep baqırıp amanlıq tilep sav qaldılar! Mınav qünde de özlerını bılay etıp bellı eteler mence:))))

Qarañız!
”1223 cılında, Sabutay bırge Cebe Qomutasındaqı Tatar Ordası İrandan, Quz Qafkas caqqa aylangan, mına cerde bolgan Alan Qıpşak (Quman) Ordusunnu dargatkan edı. 1223 cılında Ukrayna’da Qalka suvı tögeregınde, Galiçya Knezı, Kiev Knezi bırge anavu Rus Knez lerının bolganı bırlıkmen qatnaşqan Qıpşak Hanı Yuri Konkavçeviç nin cıyganı 80.000 Adamlıq Ordu, Tatar Batirlerı qoluman dargatılgan; Dinyeper suvının Qünbatar cagına aydangan edı.”

Şoqraq:
(Prof. Dr. Rızaeddin Fahreddin, Akdes Nimet Kurat)

Bır vakıt soñ, mınavı Qıpşaklar Macaristan işkerlerıne qaşkan bolsalarda, kene de Batı Qaan Atam, olarnı ocerde de taşlamagan, o cerlergeşıq Tatar aqınları cıyıp, bek qöp Qıpşakları qılıştan keşırdı. Qalgan Qıpşaklar da asimile bolup, Macaristanda coq bolıp kettıler.
 
Alay Qalqnıñ öz tüşüncesı bar;
Lakin bırde objektıf kerçeklık degen bırşiy bar. Burunda, Nogay, Qazaq, Moğol, Özbeq degen Qalklar coq eken; Qırım dan, Kıtay settiñgeşiq (Çin seddi) bolgan, Ata curt degenımız cer de, bek qöp Qöşkenşı Kabilenın ayrı - ayrı, atı - sanı bar eken. (Şırın, Barın, Argın, Qoñgrat, Mangıt, Nayman, Kerey) Bular Kırım Qhanlıgını teşkil etken Qabileler bola. E Qazaklarda da bunday Qabileler bar. Bunday bolup, taa da kop Qabileler de, olarda da bar. Qırgızlarda da bılay. Betlerıne qarasan, bız Tatarlarman bır Qalkday tura. Olay tuvulmu? E mınav qöşkenşı bolup; töresı - tılı bır qabilelerin alayı, özüne 19. yy dan burunda TATAR diy eken.

E bırde, Qıpşaklar bar eken, bunday bolup; Farslar, Türkmenler, Azerıler, bar eken. Bolar da, bır bolup; Tatarlarga cav bola, camanlıq yasay eken; menı anlaysıñızmı? Bunday bolup, qöp soguşlar dan soñ, mınav Qalklar orta asiyadan şıgarılıp, qünbatar caqqa togrı aydangannar. Kene Bonday bolup, Ezeli ve ebedi tüşpanlarımız bolgan Qıtay, (Çin) Orıslar bırge Araplar man da, qop soguşlarda Cenk etkemız. "Bonu qım yasagan?" dep sorasañız; Cengiz Qaan Atamız man Ulları, dep aytarman sızge. Menı anlaysıñızmı eken?
Bo qün, Qırımda barlıq qüreşı bergen, Tat degenımız Qalkman, Yalıboylular da, Quman - Qıpşak bırge Turqmenler den bola. Olar ertede de, özlerine "Qırım Türkü" dep ayta edıler. Bo qün de, "Qırımlar", "Qırımtatarlar", yaut "Qırım Türklerı" dep aytalar; olay tuvulmu? lakin bızler Qırım şöl bet tamırlı Tatar lar da, Olarga eş uşamaymız Qozlerımız cımık, betımız calpak. Bır de, Bek aqısmız, bek erışmız; yani Börü dayın, Qaşkır dayın bır Qalkmız; aynı Qazaklarday, Qırgızlarday meni anlaysınızmı eken?
Mongol degen bır Qalk ta, burunda coq eken; o Qalknı Qıtaylar, (Çinliler) Tatar Uruglarından asimilation yasap, ortaga şıgargan. Bo qün de, Uygurlarga aynı şiynı yasaylar, olay tuvulmu? Bır vaqıt taa bulay keter bolsa,  Uygur degen Qalk ta, Asimilation ga ograp, coq bolup ketecek.

Men İnternette er cazgan şiyge, tuvra - uşun dep qaramayman! internette alay Qalq, alay şiynı, qadiy işine kelgen bolsa, olay caza; bırde, internette TATAR dan qöp TATAR tüşpanı Adam bar. Bır de, "TATAR mız" deb aytıp, işkerden TATAR tüşpanlıgı yasagan münapıklarda bar. Tuvganlar, Qadaylar; lakin bır de, mıy bar, mantıq bar, aqıl bar. Baqılşılarnıñ pıtnelıqlerını aruv tartıp, oylap, tüşünüñız. Er qörgenımız cazuvga, sazan balıgıday; şoqraq dep qaramak, mıysızlıq bolur dep tüşünemen. Bıznıñ caşlarımız da, bularnı beg aruv oylap tüşünecek qadar mıylıdır dep tüşünemen.