Edebiy tilimiz

[eladrseyd]

Заманевий тилимизде чокъ шейлерини анламайым.
Биринджиден - не ичюн эски китапларда тилимиз ялы-бою телеффузде темеллеген эди, заманевий тилимиз исе акъмесджит тилинде темеллей?
Экинджиден - "къысмакъ ве къыскъы" дегиль, "къусмакъ ве къускъу" деб сёзлер язылыр.

[Alessandro]

...не ичюн эски китапларда тилимиз ялы-бою телеффузде темеллеген эди

Тек теляффуз (произношение) дегиль де, бутюн сарф (грамматика) ялы бою шивесине эсаслангъан эди. Не ичюн? Чюнки эски эдебий тильни яраткъан Исмаил Гаспринский оны Тюркчеге якъынлаштырмагъа тырыша эди. Онынъ ичюн Къырым шивелеринден Тюрк тилине энъ якън олгъан ялы бою шивесини сайлады.

...заманевий тилимиз исе акъмесджит тилинде темеллей?

1925-28 сенелеринде кечирильген тиль конференцияларнынъ къарарларына бинаэн. О йыллары Къырымда учь тиль конференциясы тешкиль этильди. Къырымтатар тилинен огърашкъан тильшынас ве оджалар топлашып Къырымтатар эдебий тилининъ эсасы орта ёлакъ шивеси олсун деп къарар бергенлер. Бунынъ эки эсас себеби эди. Биринджиден, орта ёлакъ шивеси эм чёль, эм де ялы бою шивесинден пек узакъ дегиль. Экинджиден шимди Къырымда яшагъан къырымтатарлар арасында орта ёлакълылар - энъ буюк бир группа.

Сёз сырасы, энъ догърусыны айтсакъ, земаневий эдебий тиль, базы сёз ве сарфий (грамматик) хусусиетлерини чёль ве ялы бою шивелеринден де алды. Меселя орта ёлакъта кетерик, бакъарыкъ дейлер, эдебий тильде исе - кетермиз, бакъармыз. Орта ёлакъта дюгюль дейлер, эдебий тильде исе дегиль.

[Bayrach]

Ebet, edebiy tıl em onıñ esası bek meraqlı şiy. Men azçıq şaştım, qaçan 18 may da romania tatarlar tribunadan oqudılar lafnı çöl şive de. (sözler kop, cöl, qaramaq). Son menım bır uzaq tuvğanım Romania dan bağışladı kitapnı (çiqtı 2003 yıl da), onda epısı yazılğan çöl şive de. Bızım şivelerımıs - zengınlık, lâkin o içün yoq bırlık.

[batugeray]

Ebet, edebiy tıl em onıñ esası bek meraqlı şiy. Men azçıq şaştım, qaçan 18 may da romania tatarlar tribunadan oqudılar lafnı çöl şive de. (sözler kop, cöl, qaramaq). Son menım bır uzaq tuvğanım Romania dan bağışladı kitapnı (çiqtı 2003 yıl da), onda epısı yazılğan çöl şive de. Bızım şivelerımıs - zengınlık, lâkin o içün yoq bırlık.

Edebiy tılımız, şöl şivede bolsa; bırlıkte bolur, tırlikte bolur dep tüşünemen. Biyer de uşun aytar bolsak, Men özüm şahsen sıznın Tat şivenızge karayman da, eş begenmiymen; üyrenmekte istemiymen; çünkü tılımı bızar dep tüşünemen.
En aruvu Şöl şive, tap maydayın cürekke.

Esen bolunuz.

[AlperenKIRIM]

Ebet, edebiy tıl em onıñ esası bek meraqlı şiy. Men azçıq şaştım, qaçan 18 may da romania tatarlar tribunadan oqudılar lafnı çöl şive de. (sözler kop, cöl, qaramaq). Son menım bır uzaq tuvğanım Romania dan bağışladı kitapnı (çiqtı 2003 yıl da), onda epısı yazılğan çöl şive de. Bızım şivelerımıs - zengınlık, lâkin o içün yoq bırlık.

ebet , dobruca da köbü çöl şivesi men laf eteler. bırde özlerige noğay degen bir kiçkene grupa bar (bucaq noğayları) , olarnın tili de qırım çöl şivesige uşay.

evvela bırıncı ğaye özümüzü coytmamaq, çünki dobruca, ana vatan qırım men bağları üzüldü, qırım'da bolup cürgen milliy areketlerden aber(qaber) alalmadı ve öz başına öz kulturasını kötermege tırıştı.

ebet aytqanızday , şivelerimiz zenginlik ama o içün bırlık yoq. diasporada erkezin öz edebiy tilimizi ögrenmesi kerek dep oylayman. dobruca ıleri kelgenneri , alim ve ziyalıları bır şeyler yasaması kerek.

[batugeray]

ebet aytqanızday , şivelerimiz zenginlik ama o içün bırlık yoq. diasporada erkezin öz edebiy tilimizi ögrenmesi kerek dep oylayman. dobruca ıleri kelgenneri , alim ve ziyalıları bır şeyler yasaması kerek.

Men özüm Kırım Tatar' ca nın şöl şivesını Atadan üyrendım; eşte özümüznü coytkanımız cok. Edebiy tıl degenınız Tat şivenız de özünüzün bolsun; barınız özüözünüzge üyreneberınız. Men Tatar atımdan sanımdan , bunday bolup, Kırım Tatar' ca şöl şivemden köp memnunman.

Alla aklınıznı bersın,
Esen bolunuz.

[RiverRat]

Tat şivenız de özünüzün bolsun

Onı da bilseñ daa yahşı tuvulmı? Ya öz şivemni unutıp qalarman dep qorqasınmı?

[batugeray]

Tat şivenız de özünüzün bolsun

Onı da bilseñ daa yahşı tuvulmı? Ya öz şivemni unutıp qalarman dep qorqasınmı?

Bek korkaman ya Akam, Öz şivemıznı de coytarmız dep; onnı da coytarsak, Tatar atımız dan, bırde töremızden başka, bızge ne kala?

O üşün Tat şive öğrenmege istemiymen.

Bızler de Tat şive de lap etıp, "kırımtatar" mız dep aytsak, Tatar atımız man öz tılımız (Tatar'ca şöl şive) cok bolup keter.

[RiverRat]

Bek korkaman ya Akam, Öz şivemıznı de coytarmız dep; onnı da coytarsak, Tatar atımız dan, bırde töremızden başka, bızge ne kala? O üşün Tat şive öğrenmege istemiymen.

Doğrusını aytqanda, olân, men de şondan bek qorqaman. Şivemiz coytılğanı - köz aldımda bolayatqan şey. Başqalarda da şo. Meselâ, qoñuşum yalıboylü apaqay aytqanına köre öz anasından-babasından üyrengen tilde tek tuvğanları özara ciyilğanda söylenip bola. Başqa vaqıt fursatı iç bolmay eken, çünki turğan yerimizde oman aynı tilde söylengen kişi yoq. Şonçün qoñuşılarıman laf etkende  öz şivesini bir çetke ciyiştirip alıp 'edebiyleştirilgen' tilde söylenmege mecbur.

[Bayrach]

Mende bek qorqaman tuvğan şol şive işun, sız qaranıs er erde tat şıve , ebet te şınday aytmaylar aytalar edebiy til, endıgı kop kışıler şol qalqtan lap eteler ''edebiy'' (tat) tılınde. Bo saytta qarayman şol aqaylar tatşa yazalar, kımerde oylayman ne boldı menım cıgıt qalqıman, neşun unuttılar ozınnı, ozın şan tarihnı? Şo işun mağa o ''edebiy'' tıl edebiy tuvul. 

[batugeray]

Mende bek qorqaman tuvğan şol şive işun, sız qaranıs er erde tat şıve , ebet te şınday aytmaylar aytalar edebiy til, endıgı kop kışıler şol qalqtan lap eteler ''edebiy'' (tat) tılınde. Bo saytta qarayman şol aqaylar tatşa yazalar, kımerde oylayman ne boldı menım cıgıt qalqıman, neşun unuttılar ozınnı, ozın şan tarihnı? Şo işun mağa o ''edebiy'' tıl edebiy tuvul. 

SEN DENİŞME           
            Sen denişme, muradın uşun bolsa !
            Ömründe her şeyin curdçün bolsa...
                 Barsın yıllar aylansın bilgeniday,
                 Barsın colun şaşırsın cız,kün,ay..
            Sen aylanma , dostcugum, hak colundan !
            Doğru kara, hiç ürkme sag solundan !
                 Halkka bayram, şenlikler bolgan eken,
                 Yad ellerge onganlık tolgan eken,
            Sen unutma mukaddes kederlerin !
            Cılab ösken o viran öz cerlerin..
                 Kördün herkes denişken hatır içün,
                 Sınganday bir cıllı çadır içün,
            Sen unutma sürünmek yek bolganın !
            Hak colunda cangıznın bek bolganın !...
 
               Yazgan: Bekir  Sıdkı  Çobanzade

[AlperenKIRIM]

hah şiveniz içünmi qorqasız. siz qarayında qırım da qırımtatar degen halkın epsi coytulup ketmesin. qırımnın atı qalmaz, qırım degen atı dai coytururlar.

[Alessandro]

Bir-eki nesilden temiz çöllü, temiz tat, temiz yalıboylu qalmaycaq. 20-25 yaşındakilerniñ arasında "temiz qanlılar" endi azlıqtır. Böyle bir vaziyette şivelerni saqlamaq pek qıyın bir iş.
Lâkin, mevzumızğa qaytayıqçı da.

Zemaneviy edebiy tilde bazı bir mantıqsızlıqlar rastkele. Şimdi aqlıma kelgenlerden:
- bermek, bergi, lâkin alış-veriş
- doğmaq, doğğan, doğğan künü, lâkin tuvğan til (doğğan til degil), tuvğan köyüm (doğğan köyüm degil) Yani tuvmaq sözü edebiy tilden tış qala da, tuvğan şekli ise sıq-sıq qullanıla.
- keçken, lâkin keçende, keçenlerde, keçenleri
- -mış yalğaması sanki yoq, lâkin keçmiş sözü isim olaraq, oqumış ve doğmuş sıfat olaraq qullanıla.
- böyle degeni bilgenime köre iç bir şivede yoqtırdır. Halq bölen, ablen, able, ablejne, bunday, bınday, bulay, bılay dep ayta, lâkin edebiy standartta kimseniñ aytmağan "böyle"si bar.

[RiverRat]

Zemaneviy edebiy tilde bazı bir mantıqsızlıqlar rastkele. Şimdi aqlıma kelgenlerden:
- bermek, bergi, lâkin alış-veriş

Mantıqsız olsa da tabbiy, alelem, çünki laqırdı etkende er kes alış-veriş dep ayta (alış-beriş degil de).

[Bayrach]

batugeray, Eger brev menım tılımde lapetmesede, epıse bır ataların colundan keçmem.
Alessandro, sağa qıyın anlamağa nasıl curegın avırta qaçan edebiy tılınde tek tat sozler, şol sozlerın, sonurların bo edebiy tılınde yoq ettıler, eken yoq edıler olar, nasıl onday mulkun etmege? Onı men iç anlamam. Epısı sav bolınıs!