QIRIM TATAR ALFABESİ:

Not: Dünya üzerindeki Qırım Tatarlarının tahminen % 95' i Çöl şivesin de qonuştukları için, bu çalışma Çöl şive esasındadır.

QIRIM TATAR ALFABESİ: Oqunuşlar parantez içinde verilmiştir.
1. A a (a)
2. B b (be)
3. C c (ce)
4. Ç ç (çe)
5. D d (de)
6. E e (e)
7. F f (f)
8. G g (ge)
9. Ğ ğ (ga)
10. H h (he)
11. I ı (ı)
12. İ i (i)
13. J j (je)
14. K k (ke)
15. Q q (ka)
16. L l (le)
17. M m (me)
18. N n (ne)
19. Ñ ñ (ng)
20. O o (o)
21. Ö ö (ö)
22. P p (pe)
23. R r (re)
24. S s (se)
25. Ş ş (şe)
26. T t (te)
27. U u (u)
28. Ü ü (ü)
29. V v (ve)
30. Y y (ye)
31. Z z (ze)

Qırım Tatar alfabesi 31 harften oluşmuştur.
Qırım Tatar alfabesin de, Türk alfabesinden farqlı olaraq (Ñ ) ve(Q ) harfleri vardır;
ayrıca ( H ) ve (F) harfleri Çöl şivesin de qullanılmaz.
Ğ ve G harfleri: Bu harfler de, Türk alfabesinden farqlı kullanılmaktadır. Şapqalı olanı, qalın olarak qullanılır; şapqasız olanı ise ince olaraq qullanılır.
Qalın Ğ ğ Oqunuş: (ga) :Misal: Balalarĝa (Çocuqlara)
İnce G g Oqunuş: (ge) : Misal: Üyge ketemen. (Eve gidiyorum)

Lakin aytar bolayım; Qırım Tatarşasında, (g) yaut (ğ) ayrımı yasamaga kerek coktur; çünkü qalın davuşlı arplermen (a,ı,o,u,) ince davuşlı (e,i,ö,ü) arplerı nıñ vaziyetıne qöre, zaten özıözıne tuvrı tabıla.

Örnek 1. (Balalarga) dep ayta ekende, (g) arpini qalın davuşlı arflermen (a,ı,o,u,) barabar oqıganda, (ga) davuşı şıga.

Örnek 2. (Üyge) dep ayta ekende, (g) arpini ince davuşsız arplermen (e,i,ö,ü) barabar oqıganda, (ge) davuşı şıga.

Ñ Harpi:
Ñ nere de yazılır?
a) -ñ, -ıñ, -iñ, -uñ, -üñ
senıñ urbañ, senıñ sızgışıñ, senıñ telbeviñ, senıñ dostuñ, senıñ qözüñ

b) -ñız, -ıñız, - -uñız, -üñiz
siznıñ urbañız, siznıñ sızgışıñız, siznıñ dostuñız, siznıñ qözüñüz
, tıñlañız, qaytıñız, boluñız, qöşüñüz
sız yasadıñız, sız keldiñız

c) -nıñ, -niñ
kitapnıñ başı, onıñ atı, mektepniñ azbarı, talebeniñ sızgışı
Ñ harfi nerelerde yazılmaz?
a) -nı, -ni
kitapnı aldım, Qöyni qördım

b) -men
olarman barabar, bır dostumman yasadım, teyyaremen keldım

c) -dan, -den, -tan, -ten
anavdan - qayerden? – Attan - Merkepten

d) -gan, -gen, -qan, -ken
bolgan, kelgen, turqan, keşken

Ñ harfi olan bazı sözler:

añ, añlamaq, biñ, çıñ, eñ, goñül, teñiz, deñişmek, tıñlamaq, keñ, oñ, soñ, tañ, Tañrı, teñ, şeñ, yañlış, yañgıramaq.

Dikkat:
teñ (=eşit, denk), amma ten (=vücut)
oñ (=sağ), amma on (=10)
eñ (msl. eñ balaban, eñ cartı, amma en (=genişlik)

Q Harfi:
Nerelerde yazılır:
Misal:
Qaydan kelesın? (Nerden geliyorsun?)
Qayaqa ketesın? (Nereye gidiyorsun?)

Qırım Tatar alfabesınde cazmak üşünde, alfabenıñ pütün arplernı qullanmak kerekmiy. (h,f,) arplerıday bazı arplernı qullanmasaqda, kene cazganlarımız Qırım Tatar alfabesınden tışta bolmaz.

Bır de, qaideler tıllerge qore deñışir; lakin til, qaidege qore denişmez. Er tilın öz qaidesı bardır.

Bazılarının aytkanıday, qalın davuşlar (ğ) men (q) arplerımen, ince davuşlarda (g) ve (k) arplerımen cazılgan bolsa, tilımıznıñ diyalektigı bızılır. Bo qün Caşlar "Tilımıznın diyalektigi bızıla" dep, maga qöp aytalar.

Misal:
Köterip kettim. (Diyalektik bızıldı) bo yañlış.
Qoterıp kettım. (Diyalektik bızılmadı) bo tuvrı.

(q) arpi de, gırtlaktan şıqqanı üşün, tilımıznıñ diyalektigıne uygun bola, mutlaq kerege;
asıl (h, f,) arplerı kerekmiy. Qullanmay turamız; süsday tursunlar. Bolardan da, zarar yok; lakin (ğ) arpini Türkiyedeqı caşlar, başqa anlaylar; kerekmiy zaten. Men ondan mınav, (ğ) arpimen, bazılarınıñ aytkanı uyduruq qaidelernı cazuvlarımga salmayman; deñiştirilmesinıde istemiymen. Neşın? Dep sorasañız, bo qaideler tilımıznıñ diyalektigını bıza.

	Selâm, Musafir. Lütfen kiriş yapıñız ya da aza oluñız. Faalleştirme (aktivatsiya) mektübiñiz kelmegen olsa bu yerge basıñız.	2012 mayıs 24, 01:07:19
		Qullanıcı adıñıznı, paroliñizni ve faal qalma müddetini kirsetiñiz