Türkiyedeki Qırımtatarlar

[AlperenKIRIM]

Bilgenime köre çoquşı Türkiyede oturğan Tatarlar içün şu ad meselesi iç printsipial degil. Özlerine em Tatar, em Qırım Tatarı, em Qırımtatar, em de Qırım Türkü dep ayta bileler. Türkiyedeki Tatarlardan tanışlarım bar, olardan iç kimse siz kibi ad mevzusında qızmay, "Maña Qırımtatar aytma, Tatar ayt" dep aytmay da. Tatarmı, Qırım Tatarımı, Qırımtatarmı desem, kimse qarşı çıqmay. Yuqarıda cedvellengen Türkiyedeki derneklerniñ vekilleri keçken mayıs ayında Dünya Qırımtatar Kongressinde iştirak etip minberge çıqqanda "Bu da nasıl bir isim? Biz Qırımtatar degilmiz. Bizge Qırımtatarlar demeñiz" - dep aytmadılar. Menimce bu doğru. Ebet, er kesniñ öz taqdirini, adını, kimligini tayin etmek aqqı bar. Demek er kes özüne köre desin. Amma problema tüşünip çıqarmaq kerekmey. Çünki siziñ halqıñıznıñ ad meselesinden ğayrı daa bir araba başqa meselesi bar.

Türkiyede erşey aytqnınız kibi. Bo Romanya ve Bulğaristan içünde aynı ola. Men meydan radiosunda eşitkenim bar , Dobrucadan kelgen qırımtatarlarıga siz qırımtatarsız dep aytalar edi , olar da Türkiyedekiler kibi eşbir vakıt biz qırımtatar degilmiz dep aytıp olmadılar.

Em "Kırım Tatar" tabiri "Qırımtatarnın" Türkiye tilindeki tabiri degilmi? Qırımtatar Türkçede Kırım Tatar dep yazılmaymı?

[batugeray]

Bilgenime köre çoquşı Türkiyede oturğan Tatarlar içün şu ad meselesi iç printsipial degil. Özlerine em Tatar, em Qırım Tatarı, em Qırımtatar, em de Qırım Türkü dep ayta bileler. Türkiyedeki Tatarlardan tanışlarım bar, olardan iç kimse siz kibi ad mevzusında qızmay, "Maña Qırımtatar aytma, Tatar ayt" dep aytmay da. Tatarmı, Qırım Tatarımı, Qırımtatarmı desem, kimse qarşı çıqmay. Yuqarıda cedvellengen Türkiyedeki derneklerniñ vekilleri keçken mayıs ayında Dünya Qırımtatar Kongressinde iştirak etip minberge çıqqanda "Bu da nasıl bir isim? Biz Qırımtatar degilmiz. Bizge Qırımtatarlar demeñiz" - dep aytmadılar. Menimce bu doğru. Ebet, er kesniñ öz taqdirini, adını, kimligini tayin etmek aqqı bar. Demek er kes özüne köre desin. Amma problema tüşünip çıqarmaq kerekmey. Çünki siziñ halqıñıznıñ ad meselesinden ğayrı daa bir araba başqa meselesi bar.

Türkiyede erşey aytqnınız kibi. Bo Romanya ve Bulğaristan içünde aynı ola. Men meydan radiosunda eşitkenim bar , Dobrucadan kelgen qırımtatarlarıga siz qırımtatarsız dep aytalar edi , olar da Türkiyedekiler kibi eşbir vakıt biz qırımtatar degilmiz dep aytıp olmadılar.

Em "Kırım Tatar" tabiri "Qırımtatarnın" Türkiye tilindeki tabiri degilmi? Qırımtatar Türkçede Kırım Tatar dep yazılmaymı?

Alperen: senın karşında bala cok; e neşün kelime oyını yasayberesın?
Kırım Tatarı, dep aytkanda, Kırım tamırlı Tatar dep oy berılıp tüşünüle,  Bunday bolup; Altay Tatarı dep aytkanda, Altay tamırlı Tatar dep oy berılıp tüşünüle. Bılay bolup, kop misal ketırebılırmen.

Tatar atımızga ne bolgan da, onnı cok etmege ograşaberesınız?

  “Kırımtatar” dep aytarsak, bo anavu Tatarlardan tışta, kucur bır kalk bolganımıznı belırtır; olay tuvulmu?

Lakin bız Türkiyedeki, Romanyadakı, Bolgaristandakı Kırım Tatarları; Altay, Şor, Sibir, Kazak, Vb. Tatarlarman bır kalkmız; ayrı tuvulmuz. Bonu sız Tat lar da, bek aruv bılesınız ya işinizge kelmiy. Parklı bolgan kalk, sız Tat kalkıdır; olay tuvulmu?

Alperen: Senın aytkanınday, aldıngı vakıtlarda, mende “Kırımtatar” atından eş işkıllenmiy edım, aksine kop süye edım; lakin bır karadım, ulaaa! Bulay bolup, Tatar atımıznı cok etmege ograşalar.
Bo sinsi, kalleş oyınnı bır bızayım, dep oyberıp tüşündüm. Menı anlaysınızmı eken? Gene bunday bolup Edebiy Tıl dep aytıp, Kucur bır Tat şivemen, öz tılımıznı de bızıp  cok etmege ograşalar; olay tuvulmu?

Eger Türkiyedeki, Bolgaristandakı, Romanyadakı Kırım Tatarları da, siz Tat kalkının; sinsi ve kalleş kelıme oyınlarıman; Tatar atımıznı cok etmege ograşkanınıznı; men diy, bır park eterlerse; bo sız Tat degenımız kalk üşün aruv bır şiy bolmaz; olay tuvulmu?

“Kırımtatar” dep aytkanınız kucur atınız da sız diy, Tat larga, Yalıboyu Türklerıne ve Nogaylarga yakışır.

Bızler Tatar atımızdan sanımızdan kop memnunmuz. Memnun bolmagan Soysuz bar bolsa, ketsın ne kucur kalk bolsa bolsun kerekmiy.

Eller kayda ketse ketsın men Atamdan mına şulay tuydum:

Tatarman de tılın süyüp, gür davuşman, kokrek tüyüp. 

Alla aklınıznı bersın.

TANGRI BIR DEP AYTARMAN

Maga Kıpşak degen Şoşka,
Kette bır Aynaga kara,
Özün uşaysın Bolgarga,
Menım Atımla ograşma,
Maga derler Tatar Mirza.

Maga Türük degen Bayguş,
Kette bır Atanga danış,
Aytsın saga Tatarlıktan,
Kelgen keşken Khanlıklar dan;
Kuday bergen barlıklar dan.

Maga kââpır degen kımdı?
Cengız sıznı kadiy cendı?
Müsülmanlık kımnı üzdü?
Cuvaşlık man, cakşılıkman,
Tarih cazdık cigitlıkmen.

Men Kuday ga sıyınaman.
Tüşpanlardan eş korkmayman.
Taptım cavlarga bır şözüm,
Menı cıgamaz bır zulüm,
Cavga kerege bır olüm.

Tangrı bır dep men aytarman,
Kuday emrın eş kaytarmam,
İnkar etmem, bıle-bıle,
Tatarlık nın ne bolganın,
Menden evvel, şal Aygırım bıle.

Yazan: Cihangir BORAN
Tarih:  26. 09. 2009
Sakarya (Tırnaksız) Köyü.

[Alessandro]

Dostlar, subetdeşniñ şahsiyetini, kimlgini muzakere etmek kerekmey. Forumcılarımızdan biriniñ yaşını, milletini, oturğan yerini ve ilh. bilmege isteseñiz oña şahsiy mektüp yazıñız.

[Alessandro]

Türkiyedeki Tatar kalkının ne kalde bolganını magamı üyretecek bolup cüresınız?

Sizge üyretmege iç niyetim coq da... Tek öz közimmen körgen, öz qulağımman eşitken şiylerim bildirecek edim. Ya körgenim, eşitkenim şo - sizden ğayrı "Qırımtatar tuvulman, mağa Qırımtatar demeñiz" dep aytqan Türkiyeli Qırım Tatarı körmedim men.

Kene, bir şey yüz kere aytıp, yüz birinci kere tekralamañız dep yalvaram.

[batugeray]

Türkiyedeki Tatar kalkının ne kalde bolganını magamı üyretecek bolup cüresınız?

Sizge üyretmege iç niyetim coq da... Tek öz közimmen körgen, öz qulağımman eşitken şiylerim bildirecek edim. Ya körgenim, eşitkenim şo - sizden ğayrı "Qırımtatar tuvulman, mağa Qırımtatar demeñiz" dep aytqan Türkiyeli Qırım Tatarı körmedim men.

Kene, bir şey yüz kere aytıp, yüz birinci kere tekralamañız dep yalvaram.

Aldıngı vakıtlarda, mende “Kırımtatar” atından eş işkıllenmiy edım, aksine kop süye edım; lakin bır de karadım, ulaaa! Bulay bolup, Tatar atımıznı cok etmege ograşalar.
Bo sinsi, kalleş oyınnı bır bızayım, dep oyberıp tüşündüm. Menı anlaysınızmı eken?

Eger Türkiyedeki, Bolgaristandakı, Romanyadakı Kırım Tatarları da, siz Tat kalkının; sinsi ve kalleş kelıme oyınlarıman; Tatar atımıznı cok etmege ograşkanınıznı; men diy, bır park eterlerse. Gene bunday bolup, Edebiy Tıl dep aytıp, Kucur bır Tat şivemen, öz tılımıznı de bızıp  cok etmege ograşkanınıznı men diy, bır park eterlerse o vakıtta, öz közünmen körüredın ne bolacagını Sayın Allessandro Beyefendi.

[AlperenKIRIM]

Sizge üyretmege iç niyetim coq da... Tek öz közimmen körgen, öz qulağımman eşitken şiylerim bildirecek edim. Ya körgenim, eşitkenim şo - sizden ğayrı "Qırımtatar tuvulman, mağa Qırımtatar demeñiz" dep aytqan Türkiyeli Qırım Tatarı körmedim men.

Kene, bir şey yüz kere aytıp, yüz birinci kere tekralamañız dep yalvaram.

Türkiyede , Bulğaristanda ve Romanyada erşey aytqanızday. Men özüm Bulğaristan Qırımtatarıman.

Türkiye aqqında taa birşey aytmağa isteyim. Türkiyede yaqın zamanace Türk tabirinden başqa tabir qullanuvı yasaq edi. Türkiyede yaşağan ğayri türkiy halqlar dai dernek , vaqıf açqanlarında özlerine türk demege mecbur ediler. misal çerkez türkleri, boşnaq türkleri v.s. Çünki Türkiyede resmiy azınlıqlar sadece Rum ve Ermeniler, bolardan ğayrısı özleringe Türk demege mecbur edi. Endi yanı yanı diger azınlıqlarda öz seslerini duyurmağa başladılar.

Hatta Qırımdan Osmanlı aqtopraqlarına olğan köçte dai Türk tabietini qabul etme mecbur edi.

Kırım'dan hicret edip Türk tabiyetini kabul eden Nogay taifesinin Akkirman, Kili, İsmail, Bender, Sarana kazalarında iskana memur kapıcıbaşılardan Halil Ağa'nın huzuru ile eşraf, ağayan ve ihtiyar-ı memleketle akdedilen meclisde yüzer seneden beri hali oldukları anlaşılan Çakakovanlık ve Balakovanlık denilen vadilerde iskan edilmelerine dair olup mezkur kaza kadılarının hüccetlerini ve müteferri evrakı havi olan ahkam defteri. Defterin baş tarafında taife-i Tatarin hattı hareketlerine dair olan arzın balası hattı hümayun ile müveşşahdır.

Mına bir misal. Türkiye Başbakanlık Devlet Arşivlerinden bir Osmanlı arşiv belgesinin qısga özeti.

[batugeray]

Sizge üyretmege iç niyetim coq da... Tek öz közimmen körgen, öz qulağımman eşitken şiylerim bildirecek edim. Ya körgenim, eşitkenim şo - sizden ğayrı "Qırımtatar tuvulman, mağa Qırımtatar demeñiz" dep aytqan Türkiyeli Qırım Tatarı körmedim men.

Kene, bir şey yüz kere aytıp, yüz birinci kere tekralamañız dep yalvaram.

Türkiyede , Bulğaristanda ve Romanyada erşey aytqanızday. Men özüm Bulğaristan Qırımtatarıman.

Saygılı Alperen KIRIM rumuzuman cazgan porum azası; eger müsaade eter bolsan, menım saga bır şahsi soravım bar. Men senın Tat bolganını aruv etıp bılemen. E neşün şöl şivede lap etmege ograşıp, özünü de bızge, Dobruca Tatarı bolup kosterecek bolasın? Tat bolsan, kokregın tüyüp Tat man dep ayt, ne korkasın? Yoksa soyunu inkarmı etesın?

Soravumu cevaplamaga mecbur tuvulsun, özün bılırsın.

Bırde Türkiyedekı, Bolgaristandakı, Romanyadakı Tatar kalk, özüne “Kırımtatar” demiy de, Tatar diy bonu sende kop kere tılge ketırıp ayttın; olay tuvulmu?

QART DUNAY

Kün bata, qarañğı...
Qıp-qızıl tav yağı...
Bilkildiy, caltıray,
Qart Dunay, qart Dunay!.
Kök – bulut, cıldız coq...
Üy sıcaq, qalp suvuq...
Coq dostlar, coq canay...
Qart Dunay, qart Dunay!..
Sırımnı bildirme,
Cavlarnı küldirme,
Tatarman – Cengizday!
Qart Dunay, qart Dunay!..
Ay kele uzaqtan,
Qırımdan, Qıpçaqtan,
Bugün şay ne cılay
Qart Dunay, qart Dunay?..
Taşı bol, içi keñ –
Mezarım qayda eken:
Azğana catsam ay,
Qart Dunay, qart Dunay...
Gemiler qozğala,
Burula, col ala,
Qırımğa tek barmay,
Qart Dunay, qart Dunay?..
Qırımğa oğrama,
Al-hatır sorama –
Qurursıñ, çıdamay...
Qart Dunay, qart Dunay...
Saqın sen cılama,
Bizlerni oylama,
Ümüt – deren, qayğı – say...
Qart Dunay, qart Dunay...

Bekir Çoban-zade
Budapeşt,
1919 s. yanvar 12

Bu ve diğer şiirleri, aşağıdaki linktedir.

http://medeniye.org/node/541


Esen bolunuz.

[batugeray]

Sizge bazi bir tushuncelerimni yazayim, dostlar. Sizler dogru mu yanlis mi aytarsiniz mana son.

Turkiyede yashagan qirim tatarlarin Qirimga goc etme potansiyeli coq az. Chunki Turkiyedeki Qirim Tatarlar ve Qirimdaki Qirim Tatarlar arasinda belli bir
farq vardir.
Mesela, Turkiye Qirim Tatarlari 1944 surgununu oz bashlarindan kechirmediler, Uzbekistan va bashqa SSCB devletlerinde 50 yil devaminda yashamadilar, Moskvadaki protestolarda istirak etmediler ve bu vaqialar haqqinda bilmeyler, 1980ci seneler sonunda Qirimg'a toplu olaraq avdet olmadilar, kendilerin Musa Mamutu olmadi.

Demek istedigim, milletimizin hayatinda muhim olan siyasi olaylari birlikte yashamadiq, maalesef.
Belki onun ichun, Batugeraynen hich anlaship olamaymiz bu meselede.

Ayni sheyler, simdi Ozbekistanda yashagan Qirim Tatarlar ichun qararnen 50-100 sene sonra  dogru olacaq.
Neticede, kichkene Qirim Tatar milleti genellikle, Ozbekistan, Qirim (Ukraina) ve Turkiye devletleri arasinda bolungen halde yashayacaq.

Ama, bir sheyden eminim, Qirim Tatarlarin milliy inkisafi tek Qirim Ana Vetanda olabilir. Bashqa yolumuz yoq.

"Halqlar dalgasi ortasinda qaldiq bir avuch."

kendilerin Musa Mamutu olmadi.

Biyerde Musa Mamut dep ne aytacak edınız?

[Alessandro]

"Qırım meşali" Musa Mamut - Qırımtatar milliy qaramanı. Sürgünlikten 31 yıldan soñ yani 1975 senesi sovet rejiminiñ yasağını bozıp Özbekistandan Qırımğa qayttı. Qırımğa yerleşkeni içün ükümet tarafından uydurma sebeplernen eki yılğa maküm etildi. O apisten çıqqan soñ, Qırımdan ketmege istemegeni içün oña qarşı ekinci sahte makeme davası açıldı. 1978 senesi iyün 23 künü evine militsiya (polis) kelgende üzerine benzin tökip yiberip özüni yaqtı. Beş künden soñ Aqmescit hastanesinde öldi.

[batugeray]

"Qırım meşali" Musa Mamut - Qırımtatar milliy qaramanı. Sürgünlikten 31 yıldan soñ yani 1975 senesi sovet rejiminiñ yasağını bozıp Özbekistandan Qırımğa qayttı. Qırımğa yerleşkeni içün ükümet tarafından uydurma sebeplernen eki yılğa maküm etildi. O apisten çıqqan soñ, Qırımdan ketmege istemegeni içün oña qarşı ekinci sahte makeme davası açıldı. 1978 senesi iyün 23 künü evine militsiya (polis) kelgende üzerine benzin tökip yiberip özüni yaqtı. Beş künden soñ Aqmescit hastanesinde öldi.

Alla ramet etsın, bek cüregım avurdu; Bılmiy edım.

Biyerde uşun aytar bolsak, bonday olayları kaber alacagımız kaynaklarga bır karaganda, Alayı Edebi til dep aytkanınız Tat şivede bolgan üşün, bır ekı satır okugaman egeşip taşlayman. 

[Bayrach]

Men ozım Qırımdan, tabi bek aruv bolır, eger bızım diasporalar qaytıp kelerler Qırımğa. Lakin mında bar taa bır şiy - korıp qayetıp mında çöl şıvenı yoq eteler, men bek qorqaman eger olar mında qaytsalar bır cerde bo zengın çöl tılı qalmas, çunki Qırımda pıtın cerde tek tat şıve (Edebiy tıl), şo içun bo yaqtan o ğayet mesele. Sav bolınıs.

[batugeray]

Men ozım Qırımdan, tabi bek aruv bolır, eger bızım diasporalar qaytıp kelerler Qırımğa. Lakin mında bar taa bır şiy - korıp qayetıp mında çöl şıvenı yoq eteler, men bek qorqaman eger olar mında qaytsalar bır cerde bo zengın çöl tılı qalmas, çunki Qırımda pıtın cerde tek tat şıve (Edebiy tıl), şo içun bo yaqtan o ğayet mesele. Sav bolınıs.

Men ozım Türkiye Tatarıman, eger ızın bere bolsanız men sızlerge Kırımga kaytmak konusunda, ozımın ne oylap tüşüngenımnı aytayım.

Men oylayman, bır Kırımga kaytsam kadiy bolur eken? Dep.
Sonda, kuvanaman öz Vatanda yaşap, öz Vatan üşün olmek, men diy bır Tataga da nasip bolurmeken diymen; lakin bırde karayman, bo kün Kırımda, Tuvgan şöl şivemızmen Tatar atımız cok etıle. Bonuda kardaş dep aytkanımız kışıler yasay. Sonda men oy berıp tüşünemen, Kırımga kaytıp Tat şivede (Edebi tıl) lap etıp, Tatarlıgımıda coytup, Tat bolgaşık, Türkiyede bolup, Türükşe lap etıp, Türük bolarman taa aruv.

[suurtash]

Men bu Türkiyede yaşağan tatarlarnı añlamayım. Şive, şive... Millet yoq ola! Siz bunı añlaysıñızmı??????? 50 yıldan soñra adam qalmaz qırımtatar tilinde laf etmege!!!! Siziñ çocuqlarıñız ne? Çöl şivede laf etelermi? Ya da torunlarıñız???? Siz bir şiy Qırım içün bilmeysiñiz ve bilmege istemeysiñiz. Çoq raat yaşaysıñız Türkiyede. Türk olduñız, yazıqlar olsun sizge

[Alessandro]

Şakir Selim

TÜRKİYEDE YAŞAĞAN YURTDAŞLARIMA

Deñiz qaynaq, col uzaq, yıllar suvuq
Bolsa da, ey, tuvğanlar, göñül cuvuq.

Sındı hannıñ qılıçı urulıp taşqa,
Barmı duşman bizlerge yavurdan başqa?

Biz bu yaqta cılaymız, cürek suvmay,
Siz ketken soñ Qırımda küneş tuvmay.

Toprağımız bir edi, qanımız bir,
Çoqrağımız bir edi, canımız bir.

Savurılğan tarıday sepildik kettik,
Sizler anda, biz – mında neler çektik!

Bizler yavur qolunda, siz – musulman,
Qay birinde köp eken aq ve iman?

Ale bugün bilmeymiz, cılaşamız...
Dertimizni gizlep soñ sırlaşamız...

Qol sınğanda saqladıq ceñ içinde,
Cumruqlarnı saqladıq cel içinde.

Şunday etip üç yüz yıl can saqladıq,
Millet degen temiz bir qan saqladıq.

Ey, yurtdaşlar, tuvğanlar, ey, ğazılar,
Ayrılıqta köpmi taa cürek sızlar?

Kerçniñ colın ot bastı, Çonğar cılay,
Cavun cava toqtamay, pek şıbalay...

Manğıt, Manay teleksip colğa qaray,
Asretlikten çalarğan saçıp taray.

İnşalla, siz de qaytarsız yeşil curtqa,
Dep toqtamay qaraymız deñiz, sırtqa.

Ah, bu dertten cüregim tilim-tilim,
Dep sizge selâm cibergen Şakir Selim.

[AlperenKIRIM]

Türkiye qırımtatarlar içün ordaki qırımtatar organizasialarnı , derneklerni dikqate almaq kerek. Türkiyede Qımıniñ qayda ekenni dai bilmegen coq adam bar. Vetan - Mejlis - Millet, bolarnı qaydan bilecekler.