|
AlperenKIRIM
|
 |
« Cevap #45 : 2009 noyabr 30, 02:21:05 » |
|
Üş Qardaş (masal)
Bır zamanda bar eken bır zamanda yok eken. Bır aqay bar eken, qırq ektarday bağı bar eken, üş tane de ulı bar aken. Baq bolıp, pışıp, endı bugün yarın toplarmız degende baqta aleket qobadı. Bır balaban cılan keledı baktıñ aleketıñ şığaradı, ketedı. Aqaydıñ qışkene ulı aqır şığadı: Babay!diydı, üş tane delıqanlı bır üyde: şo baqnı beklemege yaramaymız diydı. Sıraman bır sene balaban abiym bır sene, qışkene abyim, bır sene demen bekliyım şo baqnı be!diydı. Bırıncı sene üyken abisı bekliydı. Baq toplamnına bır qaş kun taā qalğanda bır pırtana, bır cel, bır burşaq. Baq yoq boldı. Ertesı sene ortancı abiysı qaraydı baqtı. Onda da onday boladı. Baqtan eşbır şiy qalmaydı. Üşuncı sene, bo qışkenesı qıredı. Bır yatağanı bar eken. Aladı yatağandı, barıp baqqa catadı. Keşedıñ bır malınde cavun da cavadı, qar da cavadı, ayındırıq ta calqıraydı. Bo catadı. Vay,vay,vay! Bır vaqıttan soñ, anav cılan, sıltır sıltır sıltır sıltır bır sıradan bır sırağa aylanadı. Baqnı quyadı şiynidı. Cılan, baladıñ üstüne keledı. Bala yatağanman cılannı saplaydı. Bala babasıñ baradı:
-Babay, bızdı ziyan ėtėtan bır cılan eken be!, diydı.
-Men sapladım onı, diydı.
-Qaştı,men de qaştım, diydı.
Babası:
-Vay, balam!ketme, cılan bolsa. O qaranlıqta şağar senı, diydı. Balası:
-Yok babay,men sapladım onı. Eger abiylermenmen ketseler,men tabarman, oltırırmen onı,diydı. Üş qardaş aladılar balaban şıcıñ, ketedıler qannı ızlap. Anı mın anı mın bır quyuğa baradılar. Quyu bır deren quyı. Abilerı quyuĝa tüşmege qorqadılar. O zaman qışkene qardaşları şıcımman tüşedı quyuĝa. Tubıne barğanda baqradı:
-Abiler,men bır qapı taptım, qırecekmen,diydı. Qapıdı aşadı, qıredı, bır guzel qız. Aruv qız balağa:
-Netıp cüresıñ sen mında? Cılan aşar senı, tez şıq,qaş! diydı. Bala:
-Men sapladım onı, qorqmayman,diydı. Bır qapı taā aşadı, gene bır qız. Dünya guzelı bır qız. O qız da:
-Ket, kelgyen yerıne ket, cılan senı ottırır, dep aytadı. Bala seslemiydı, bır qapı ta aşadı. Onda da taā guzel bır qız:
-Aruv ėtmegesıñ kelıp, diydı.
-Senı ottırır o cılan, diydı.
-Ottırmez o,men ottırdım onı, diydı. Bır qapı ta aşadı. Cılan başıñ qoterıp qaraydı.
- Keldın mı pezemek? diydı. Bala:
- Keldım, diydı. Cılan:
-Bek aruv kelgyen bosan, diydı. Tutusadılar marebegye. Putun marepet üşuncı qızda eken. O laj bėreedı eken, mıñğızmege, tüşırmege. Düşmanğa
tusırmege, cılandıñ özıne mıñğızmege bėredı eken. Qız, bo seper balağa mınğızmege cılanğa tusırmege bėrdı. Cılan baladı sarıp aladı, tızden batıradı. Bala da cılandı quşaqlap aladı, yarısıñ batıradı. Bır taā bır taā tutusadılar. Cılan baladı belden batıradı. Bır taā tutısqanda baladı memeden batıradı. Bala suıñ ketırıp, cılandıñ basıñ ezedı, oltıredı. Sora, qızlarğa aytadı:
- Bız üş ağanlı cığıt ,diydı. Bo cılan qaş seneden bėrı bızgye zarar ketredı. Baĝımızdı bızdı, basıñ cedım.
- Razı bolsan şımdı sızdı elallıqqa alayıqmız, diydı.
- Sıptı korgyenım razılıqman balabam abiymnı, eqıncı korgyenım ortancı abiymnı, üşıncı korgyenım de razılıqman, özımnı elalım, diydı. Qızlar razı boladılar. Alıp şığadı. Abiylerıne quyudıñ avızında beklenız,meni degyen eken. Quyudıñ avızın kelgyende:
- Abiy, abiy! Cılandı ottırdım. Şumdı sızgye de, özıme de qısmet taptım.
- Sıptı korgyenım balabam abiymdıñ qısmetı, eqıncı korgyenım ortancı abiymıñ, soñ korgyenım de özımdıñ, diydı.
Abiylerı bırıncı ve eqıncı qızdı şığaradılar. Üşıncı qız şığacaqta balağa şaşınden eki tel qoparıp:
- Eger abiylerıñ şıcımdı kesseler, sen yedı qat cer astın taā ketersıŋ. O zaman bo eki tel şaştı bırbırıne şağarsıŋ, bır aq qoyman bır qara qoy kelır.
-Aq qoyğa mınsen, bızım artımızdan atar, qara qoyğa mınsen taā aşağa ketersıñ, diydı. Abiylerı baştağı ekı qızdı şığarğan soñ, şıcımman üşıncı qız da tartadılar yuqarğa. Qaraydılar, bo qız guzel:
-Olısıŋı yandığım balası, ayrıp ayrıp, özıne en aruv qızdı ayırğan!diydıler. Balanı şığara yatqanda, kesedıler şıcımdı. Bala ketedı tambur tambur. Qızlardı alıp ketedıler. Ballar üylerıne. Bır odağa saladılar onlardı. Satu matu ėtıp, toy ėtıp nekâlarıñ qıyıp alayaq pıqırındeler. Bala zavallı ketedı aşaĝa. Toqtaydı bır yergye. Qız aytqanday, şaşlerdı şertedı. Şertkende eķı qoy keledı. Bırı aq, bırı qara. Bala aytadı özı özıne:
-Olay dedı mağa ama, taā neler koriyık ekemen! Qara qoyğa mıniyım diydı; qara qoyğa mınedı. Taā aşağa ketedı. Başqa bır dünyağa baradı. Bır qartidıñ üyıne qıredı.
-Qartiy, mağa teran su bėrsene!diydı. Qartiy, sudı badiyadan akeledı. Aayyem, bo su tuvıl da, diydı. Qurtqa:
-Anı, bızde bır quyı anası bar ya, diydı.
-Sende oğa bır qız bėredıler üytıp erkes qopasıman, metiyımen su aladılar; bızımqı yetışmiy, diydı, bız bılay yaşaymız, diydı. Bala:
- Ayyem,men sızdı qutarırman, sen ayt cematqa, cematmenmen annaşsıñ,men qutarırman sızdı, diydı. Qızdı ataycın,meni atsınñar quyığa diydı. Anı, cematqa barıp annaşadılar. Qızıñ cerıne bo baladı atadılar quyığa. Su aladılar. Celmavız suırıp aladı eken qızdı. Onı surıp alaman obadı, sorıp alaman dep aladı. Qoyındıŋ avızın kelıp obaman, degende bala cıbere bėredı sunğıdı celmavızdıñ avızın. Sunğı boğazın qadaladı. Celmavız quyıdıñ başında bır abide bolıp qatadı. Bonday ėtıp, cemaatnı celmavızdan qurtaradı, suğa qavıştıradı. Halk bonı alqışlaydı. Bala cemaatke:
-Men sızgye razıman, sızıñ baylığıñız menim savlığım, diydı; bır zor korgyende, kelırmen,diydı. Ketedı qoydı taslap, başqa bır yergye, bır tavğa, salqın terektıñ astın qırıp catadı. Bıraz avası bulıtlanadı,cavın tüsedı. Tubinde, kokten sebelegen cavın tuvıl eken, bır quştıñ koz yaşları eken. Bo quş, senede, ballarıñ taslap ketedı eken. Qaytqanda, tapmaydı eken, onıŋñ üşıñ cılaydı eken. Quş keledı, bo boladı cutayık boladı. Quştıñ balları anaların:
- Sen cutma onı, o bızdı cılandan kurtardı. Bır cılan bızdı cemege keldı, bo cığıt o cılandı oltırdı, sen qaytam oğa iyğılık yasa, diydıler. Em de onday bolğan. Bala terek astında catır ekende, bır şıyqıldayqlar esıtedı. Qaraydı, terektıñ üstınde bır quş yuvası koredı. Karaydı, balaban bır cılan, yuvadaqı quş ballarıñ
cemek üşıŋ, uzatılıp barayatır. Bır tayaq aladı, cılandı oltıredı. Bala quştı korgyende qorqadı. Kuş:
- Qorqma, qorqma, mağa yaramazlık ėtken yoqsıŋ, iyğılık ėtkesıñ,men de sağa bır iyğılık ėtiyım,diydı.
Bala:
- Menim iyğılığım dünya yüzıne şıqmaq,diydı. Quş:
- Qolay iş o, şığarırman men senı,diydı. Baradı anav iyğılık ėtken cemmatqa:
- Ey, cemaat, şımdı menim de sızgye bır zorım bar;men bo dünyadan tuvılman, başqa dünyadanman. Mağa qırq cıbır su, qırqı cıbır ėt bėrsenız, men öz dünyama qoşıyıqmen,diydı. Cemaat, emen razı boladı. Quş keledı. Bır qanatın qırq cıbır su, bır qanatın qırq cıbır ėt saladılar, orta yerıne bala mınedı, quş üşadı. Anı, mın, anı, mın, bır qarağanda su, bır qarağanda ėt. Tubinde ėt pıtedı. Ėt pıtkende, bala sanından kesıp bėredı. O ėtnı cutmaydı quş, tılıŋ astın saqlaydı. Dünya yüzıne şıqqan soñ, razılıq ıstiydıler bırbırlerınden. Quş balağa:
-Cür, koriyım!diydı. Bala cüredı. Ama topallap. Şığarıp, tılıñ astından, bėredı sanın parşasıñ. Baladıñ ayağı aruv boladı. Quş qaytadı. Bala da üylerıne qaytadı. Özıŋñ tanıtmaydı. Babasıñ şoban cüredı. Tüsıñedı:
- Men abiylerıme o qadar iyğılık ėttım, baqtı cılandan qurtardım, olarmeni oltıriyıq boldılar,men de olarğa bır ders bėriyım, diydı.
Bavcı bır yaqa ketkende:
-Maĝa bır aruv at akel, diydı, ``bır aruv de qara urba, baştan ayaqqa!`` Bavcı ketıredı. Em at, em qara urba. Bala urbalarman qıyınedı, atqa mınedı, bavcı yok ekende, baqtı baştan sona qadar şiniydı, dumanıŋ şığaradı. Bavcı bır yergye ketken eken, yerıne bo baladı taslağan eken. Bavcı ķelgyende, koredı baqtı:
- Qım ėttı bonı?dep soraydı. Başlaydı baladı qoteklemege. Qızlar:
- Bavcı caqay, o ėtmedı onı, pencıreden bız kordık, qara urba qıygen, qara at mıñgen bırısı ėttı onı, diydıler. Bavcı bazgeşe, koteklemiy baladı.
Toyı bolayaq üş qız qoydıñ tükâncısıñe satuv simarlağanlar. En üyken qız:
- Altından kerğap bolsıñ, degyen. Ortancısı:
- Qoyanman tazı bolsıñ,degyen, bır tavadıñ ışınde quvalaşsıñlar!degyen. Qışkenesı, boğa degyen soyı;bır tava da bır tavıqman bır qoraz arpa şoplesıñ!
degyen. Tükâncı netıyığıñ bılmiy, salpırap otıradı. Bo bala baradı:
-Netesıñ, nege tüsıñesıñ? dep soraydı tükâncığa. Tükâncı:
-Zor, diydı, anı qışkene ballarıñ oltırdıler, bavdı qurtardılar. Ama, şımdı bır kelışekler akelgenler, satuv sımarladılar, toy ėttiyıkler, bunday bunday şiyler
sımarladılar, qaytıp yasayağımnı bılmiymen, diydı. Bala:
-Sız oğa dert ėtmeniz,meni bır boş mazenge tıqıñız, qırq gün, qırq gece qapavlı turayım. Qırk şuval cevez bėrıñız mağa, qırqıñcı günu kelıp qaranız, diydı.
Anı, bonı bır boş mazenge qapaydılar, qırq şuval cevez bėredıler; bo mazenge qıredı, catadı. Qırq bırıncı günı, bala üş dolapqa üş kelındıŋñ ediyesıŋñ saladı. Tükancı satuvlardı qızlarğa bėredı, odiylerdı parasıñ. Endı toy başlanayaq. Üyken qızdı üyken abiysıñe bėriyatırlar. Gelın alıcıqqa şığayıqta, bala gene şırkedı ana qıllardı. Kızıl cüyenlı at, qızıl pes, qızıl urba keledı. Bala qıyedı urbalardı, mınedı attı. Ketedı o da gelın alıcıqqa. Atman abiysıñ ayağıñ sıñdırıp qaşadı. Tutamaydılar. Endığı aptağa, ortancı abiysıñ üylendırıyıqler. Toy baslaydı. Bo seper, bala qog at mınedı. Ortancı abiysıñ qolın sıñdıradı. Bo
seper de tutamaydılar. Boğa degyen qızdı bır vezırdıñ balasıñ bėrıyatırlar. O, tağa canıq. Gelın alıcılıqqa bala şımdı biyaz urba, biyaz qalpaq, şal at mınıp
şığadı. Ama, kelınnı qorımaq, baladı tutmak üşıñ askeryedı qaviyleştırgenler. Bala vezırıñ balasıñ oltıredı. Askerler tutadı bonı. O askerlergye:
- Toy sabın aytıñız, qaş balası bar edı, dep diy. Toy sabısıñ soraydılar:
- Üş balam bar edı. Qaş türlı mını bar? Diydıler. Toy sabısı bolğan mınlerdı aytadı. Baladı soyındıradılar. Babası:
-Vay, Allam bėrgyen balam!diydı. Abiylerıñ sağa ėtkenlerı kop, senıñ onlarğa ėtkenıñ az, diydı. Qaydan şıqtın sen balam? Diydı. Baladı üyıne aketedı,
qısmetımen üylendıredı. Bala abiylerımen de barışadı. Ama, bonlardıñ bırı yapqan yaramazlıqları üşıñ topal, bırevı de şolaq bolıp qaladılar.
Dobruca Nogaycası / Romania Nogay Yazılı Edebiyatı
---------------
imla da yanlışlar olsa rica etem düzeltiniz.
|
Dilber MC Theme by HarzeM